Eo biển Hormuz vẫn mở, nhưng ai mới được đi qua?

[Nguyễn Hoàng]

Liệu một “nút cổ chai” của thế giới như eo biển Hormuz có thể mở, nhưng không phải cho tất cả?
Có một chi tiết đáng chú ý trong diễn biến mới nhất: Iran không đóng hoàn toàn eo biển Hormuz, nhưng cũng không mở cửa cho tất cả.

Theo thông tin từ Financial Times, Bộ Ngoại giao Iran đã gửi thư tới các nước thuộc Tổ chức Hàng hải Quốc tế, nói rõ một điều: các tàu “không thù địch” vẫn có thể đi qua eo biển này, nếu phối hợp với phía Iran và tuân thủ quy định an toàn, an ninh.

Nghe qua thì có vẻ hợp lý, nhưng phần quan trọng nằm ở định nghĩa “không thù địch”.

Iran tuyên bố rõ rằng các tàu có liên hệ với Mỹ, Israel hoặc các bên tham gia xung đột sẽ không được tự do đi lại. Ngược lại, các tàu không liên quan vẫn có thể di chuyển an toàn, miễn là không hỗ trợ các hành động mà Tehran coi là gây hấn.

Nói cách khác, eo biển không bị đóng, nhưng đã bị “lọc”.

Lưu lượng tàu giảm mạnh, tín hiệu không nằm ở lời nói​

Nếu chỉ nhìn vào tuyên bố, có thể nghĩ tình hình đang hạ nhiệt. Nhưng dữ liệu thực tế lại kể một câu chuyện khác.

Theo công ty Windward, ngày 23 tháng 3 chỉ có 5 tàu được ghi nhận đi qua eo biển Hormuz qua hệ thống AIS. Trong khi trước khi xung đột xảy ra, con số trung bình là khoảng 120 tàu mỗi ngày.

Sự chênh lệch này không phải là nhỏ, mà là sụt giảm gần như toàn bộ lưu lượng.

Điều này phản ánh một thực tế đơn giản: trong môi trường rủi ro cao, thị trường không tin vào lời nói, mà tin vào mức độ an toàn thực tế.

Dù Iran đã giảm mức cảnh báo so với giai đoạn đầu, khi từng tuyên bố mọi tàu đi qua có thể bị tấn công, nhưng niềm tin của các hãng vận tải vẫn chưa quay trở lại.

Vì sao eo biển Hormuz lại quan trọng đến vậy​

Eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến đường biển bình thường. Nó là nơi trung chuyển khoảng 20 phần trăm nguồn cung dầu toàn cầu.

Điều này có nghĩa là bất kỳ biến động nào ở đây đều có thể tác động dây chuyền tới giá năng lượng, kinh tế khu vực và cả thế giới.

Khi lưu lượng tàu giảm mạnh, không chỉ là câu chuyện của vài con tàu không dám đi qua. Đó là dấu hiệu cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đang bị co lại tại một điểm nghẽn quan trọng.

Nhìn từ góc độ công nghệ và an ninh​

Nếu nhìn sâu hơn một chút, câu chuyện này không chỉ là địa chính trị, mà còn là bài toán về kiểm soát và giám sát.

Hệ thống AIS được nhắc đến trong bài chính là công cụ theo dõi tàu thuyền theo thời gian thực. Khi số lượng tín hiệu giảm đột ngột, đó là một dạng “dữ liệu an ninh” cho thấy hành vi né tránh rủi ro đang diễn ra trên diện rộng.

Trong bối cảnh hiện nay, việc kiểm soát một tuyến hàng hải không chỉ là dùng lực lượng quân sự, mà còn là kiểm soát luồng thông tin, quy định và hành vi di chuyển.

Một góc nhìn gần hơn với Việt Nam​

Việt Nam là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và thương mại hàng hải. Những biến động như ở eo biển Hormuz không xảy ra trực tiếp ở khu vực của chúng ta, nhưng tác động thì có thể lan rất nhanh qua giá dầu, chi phí logistics và chuỗi cung ứng.

Câu chuyện này nhắc lại một điều khá “đời”: đôi khi thế giới không cần đóng cửa hoàn toàn, chỉ cần làm cho việc đi qua trở nên rủi ro, là đủ để mọi thứ chậm lại. (VnExpress)