Vì sao coi ChatGPT đạo văn là sai lầm trí tuệ?

[Nguyễn Hoàng]

Bạn có bao giờ tự hỏi, nếu sinh viên một nước bị cấm dùng AI hoàn toàn, liệu họ có âm thầm lén lút sử dụng và rồi biến sự tò mò thành gian lận?

AI không chỉ là công cụ sao chép​

Trong vài năm gần đây, những cảnh báo về AI xuất hiện dày đặc, từ việc lo ngại suy giảm tư duy cho đến nguy cơ đạo văn. Một nghiên cứu từ MIT thậm chí từng đưa ra con số gây sốc: người dùng AI thường xuyên có thể suy giảm tới gần một nửa hoạt động não bộ. Không ít học giả còn tuyên bố thẳng rằng, dùng AI trong nghiên cứu học thuật chính là một dạng gian lận.

Nhưng nếu nhìn nhận như vậy thì quá hẹp. Bởi không phải ai cũng dùng AI để chép và dán. Nhiều nhà nghiên cứu đã khai thác nó như một đối tác đối thoại, đặt câu hỏi, gợi ý phản biện, thậm chí giúp làm rõ những chỗ dễ hiểu lầm. Vấn đề không nằm ở công cụ, mà ở cách tiếp cận: ta thuê ngoài tư duy hay dùng AI để suy nghĩ sâu sắc hơn?

Khi AI trở thành bạn đồng hành trí tuệ​

Trong thực tế, có những bản thảo học thuật lạm dụng AI đến mức đầy lỗi và nông cạn. Nhưng cũng có vô số minh chứng AI giúp nghiên cứu chính xác hơn, sáng tạo hơn. Một nghiên cứu sinh có thể nhờ AI “đọc ngược” văn bản để củng cố lập luận. Một sinh viên môi trường có thể mô phỏng các cuộc tranh luận chính sách. Một giáo sư có thể tranh thủ thời gian lái xe về nhà để bàn bạc với ChatGPT về một ý tưởng mới.

Cái thú vị là ở chỗ, AI không chỉ trả lời, nó gợi mở, đặt câu hỏi, đôi khi cả hiểu nhầm. Và chính sự hiểu nhầm đó cũng cảnh báo cho người viết rằng, độc giả sau này có thể hiểu nhầm y như vậy. Đó là quá trình cùng nhau suy nghĩ, không phải lối tắt để lười biếng.

Sợ hãi hay đón nhận?​

Lịch sử từng chứng kiến sự hoảng loạn mỗi khi công nghệ mới xuất hiện. Plato từng lo chữ viết sẽ làm mất trí nhớ con người. Máy in từng bị coi là thứ làm tha hóa tâm hồn. Giờ đây, AI cũng bị đặt dưới ánh mắt ngờ vực tương tự.

Nhưng thay vì né tránh, câu hỏi đặt ra là: chúng ta chọn phản ứng bằng sợ hãi, hay biến nó thành một công cụ sư phạm, giúp sinh viên và học giả tự do sáng tạo trong khuôn khổ minh bạch, đạo đức?

AI không chỉ là công cụ tìm kiếm. Nó đang trở thành một đối tác trong tư duy. Điều quan trọng bây giờ là xây dựng mối quan hệ hợp tác này một cách có ý thức và mang tính chuyển đổi, thay vì đẩy nó vào bóng tối của sự cấm đoán. (Theo timeshighereducation)

Nguồn bài viết: Timeshighereducation