Vì sao càng ghét AI, bạn lại càng không thể tránh nó?

[Trương Công Quang]

Nếu chỉ cần chửi thề để né chatbot AI, có đáng để thử không?
Có bao giờ bạn đặt câu hỏi: liệu mình còn quyền nói “không” với trí tuệ nhân tạo nữa hay không?

AI đã len lỏi đến mức nào?​

Dù bạn có ghét AI đến mấy, thực tế là nó đang ở khắp mọi nơi. Không chỉ là những video deepfake Donald Trump hay các nhân vật ảo như Tilly, mà nằm ngay trong điện thoại, tổng đài chăm sóc khách hàng, hệ thống tài chính, ứng dụng hẹn hò, thậm chí bệnh viện và tòa án.

Bạn có thể từ chối dùng ChatGPT, nói không với chatbot tổng đài, lướt qua các video deepfake. Nhưng đến một lúc nào đó, bác sĩ bảo: “Chúng tôi phải dùng phần mềm phiên âm AI để tiết kiệm thời gian, nếu không muốn thì bạn qua phòng khám khác vậy.”

Từ chối một cá nhân thì dễ, nhưng từ chối cả hệ thống thì sao?

Tránh AI có thực sự khả thi?​

Người ta đã thử nhiều cách từ cài tiện ích chặn AI cho đến “hack” Google bằng cách thêm từ chửi thề để tắt mục trả lời AI của Gemini. Ví dụ, hỏi “AI là gì?” thì Google sẽ tự động trả lời. Nhưng chỉ cần đổi thành “AI là cái quái gì vậy?”, bạn sẽ quay lại danh sách kết quả tìm kiếm truyền thống.

Muốn né chatbot chăm sóc khách hàng? Cứ lặp đi lặp lại “Cho tôi nói chuyện với người thật”, thêm chữ “khẩn cấp”, hoặc theo một số báo cáo kỳ lạ, gõ từ “blancmange” tên món bánh pudding kiểu châu Âu cũng có tác dụng.

Vấn đề là như một chuyên gia ở RMIT Việt Nam nhận định: sống hoàn toàn không có công nghệ bây giờ chẳng khác nào tự loại mình khỏi đời sống hiện đại. AI đã ăn sâu tới mức không còn là thứ bạn có thể đơn giản “tắt đi”.

Vậy câu hỏi không phải là “Có sống chung với AI được không?” mà là: “Liệu chúng ta còn quyền được sống mà không có AI trước khi quá muộn?”

Có nên cố chống lại AI?​

AI mang theo vô số rủi ro: rò rỉ dữ liệu cá nhân, khuynh hướng phân biệt đối xử, thông tin sai lệch, lừa đảo quy mô lớn, con người phụ thuộc vào máy móc đến mức mất chủ động. Một cơ sở dữ liệu tại MIT ghi nhận 1.600 loại rủi ro khác nhau liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Chưa kể yếu tố môi trường: chỉ riêng Google đã tăng hơn 51% lượng khí thải carbon, phần lớn do năng lượng tiêu tốn cho các trung tâm dữ liệu AI. Theo dự báo, đến năm 2030, riêng AI có thể “ăn” 4,5% sản lượng điện toàn cầu tương đương cả một quốc gia tiêu thụ.

Nhưng ngay cả những chuyên gia lo ngại nhất cũng không hoàn toàn muốn quay lưng lại với AI. Một số người tin rằng nguy hiểm nhất không phải là AI quá thông minh rồi phản kháng nhân loại mà là con người triển khai AI một cách thiếu suy nghĩ.

Cuối cùng nên đứng ở đâu?​

Chuyên gia Kobi Leins người từng từ chối bác sĩ vì không muốn AI ghi âm buổi khám bệnh của con mình thừa nhận rằng bản thân vẫn dùng AI khi cần. Cô chỉ chọn cách dùng có ý thức, không thần thánh hóa cũng không cực đoan phản đối.

Và có lẽ đó cũng là tâm thế hợp lý nhất lúc này: không hoảng loạn, cũng không phó mặc.

Vấn đề không phải bạn có dùng AI hay không, mà là bạn dùng nó khi nào, ở đâu và với giới hạn nào.

Vậy còn bạn? Nếu phải chọn bạn sẽ sống cùng AI, sống chống lại AI, hay sống trên AI?
Nguồn: Theguardian