Hoàng Nam
Writer
Năm Kiến An thứ 24 (tức năm 219), Tôn Quyền nhân lúc Quan Vũ đang bắc phạt, liền sai tướng Lữ Mông bất ngờ tập kích Kinh Châu. Quan Vũ bị đánh hai mặt, lâm vào thế cùng đường, rút quân về Lâm Tư thì bị tướng Ngô là Mã Trung chặn giết. Cái chết của Quan Vũ khiến liên minh Ngô - Thục tan vỡ, từ đó đôi bên trở mặt thành thù.
Năm Chương Vũ nguyên niên (221), Tào Phi đoạt Hán tự lập làm hoàng đế, đổi quốc hiệu là Ngụy. Lưu Bị ở Thành Đô cũng tự xưng đế, dựng nên nước Thục Hán. Ba tháng sau, Lưu Bị đích thân thống lĩnh đại quân đông chinh phạt Ngô, lấy danh nghĩa “báo thù cho Quan Vũ, thu lại Kinh Châu”.
Tôn Quyền nghe tin, liền sai sứ sang cầu hòa, song Lưu Bị khước từ. Hai bên giằng co suốt bảy tám tháng, rồi đại quân Thục đại bại ở Di Lăng, thương vong hàng vạn, thế nước suy kiệt. Lưu Bị ôm hận, thẹn với thiên hạ, bệnh nặng mà băng ở Bạch Đế Thành, thọ chưa đầy sáu mươi.
Trước khi lâm chung, Lưu Bị vời Gia Cát Lượng và Lý Nghiêm đến bên giường, ủy thác hậu sự cùng việc phò tá ấu chúa Lưu Thiện. Khi ấy, thiên hạ tuy chia ba, song lòng người chưa định, quyền thần còn mạnh, thế lực các địa phương rối ren. Lưu Bị vốn hiểu rõ đạo trị quốc, bèn chia quyền làm hai:
- Giao chính sự cho Gia Cát Lượng;
- Giao binh quyền cho Lý Nghiêm.
Quyết định ấy không phải vì nghi ngờ Gia Cát Lượng, mà vì thế cục Thục Hán lúc ấy chia làm ba thế lực chính, phải cân bằng mà giữ nước.
Ba thế lực trong Thục Hán
Thứ nhất là Tập đoàn Ích Châu bản thổ, gốc là những thế gia địa chủ trong vùng, từ đời Lưu Yên đã hình thành. Cuối đời Đông Hán, Ích Châu yên ổn giữa cơn loạn, nhờ công Lưu Yên dẹp tặc, thu phục lòng dân.
Thứ hai là bộ tướng cũ của Lưu Chương, gọi là Tập đoàn Đông Châu. Khi Lưu Bị chiếm Thục, nhóm này quy phục, trong đó Lý Nghiêm là người có thế lực và được dân địa phương nể trọng.
Thứ ba là Tập đoàn Kinh Châu, gồm các cựu thần theo Lưu Bị từ trước như Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Gia Cát Lượng, trung thành và dày công lập quốc.
Sau khi Lưu Bị lên ngôi, ba thế lực này tuy cùng phụng Hán, song trong triều ngoài trấn, ngấm ngầm tranh quyền đoạt thế. Lưu Bị là bậc anh hùng, thấu hiểu lòng người, nên trên giường bệnh vẫn lo giữ cho quốc gia khỏi phân hóa.
Lý Nghiêm, tự Chánh Nam, người Nam Dương. Thuở đầu theo Lưu Biểu, sau loạn Kinh Châu, chạy vào Ích Châu nương Lưu Chương. Khi Lưu Bị vào Thục, Nghiêm quy thuận, được trọng dụng, trấn thủ trọng địa, nhiều lần lập công.
Sau khi Gia Cát Lượng làm Thừa tướng, Lý Nghiêm nắm binh quyền, coi việc quân lương, là trụ cột thứ hai của triều Thục. Lưu Bị chọn Nghiêm là để dùng người Đông Châu chế ngự người Kinh Châu, khiến các thế lực giữ thế cân bằng, không bên nào độc quyền mà sinh biến.
Dụng ý sâu xa của Lưu Bị
Sau đại bại ở Di Lăng, lòng quân tan rã, dân chúng hoang mang. Lưu Bị biết rằng, nếu Gia Cát Lượng kiêm cả chính lẫn quân, ắt khiến các tướng lĩnh địa phương nghi kỵ. Chỉ có để Lý Nghiêm nắm quân, còn Gia Cát Lượng chưởng chính, mới khiến triều cục tạm yên, tránh nội loạn khi mình vừa khuất.
Thế là, ở Bạch Đế Thành, Lưu Bị dặn Gia Cát Lượng rằng: “Khanh tài mưu vượt bậc, gánh nổi cơ nghiệp nhà Hán. Nếu con ta có thể giúp được, thì giúp; nếu không thể, thì khanh tự thay ta mà làm.”
Đó là lời ký thác chí lớn, cũng là tấm lòng anh hùng gửi gắm thiên hạ.
Sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng nhiếp chính, một lòng vì nước. Lý Nghiêm tuy được giữ binh quyền, song tính kiêu ngạo, dần sinh bất mãn. Trong lần Bắc phạt đầu tiên, Nghiêm phụ trách vận lương, vì chậm trễ mà giả chiếu thư báo hết lương, khiến Gia Cát Lượng phải lui quân. Việc bại lộ, Nghiêm bị tước chức, giáng làm thứ dân, rồi ******.
Như vậy, ý đồ “dĩ Nghiêm chế Lượng” của Lưu Bị ban đầu tuy giữ được cục diện, song rốt cuộc vẫn không thoát khỏi mầm họa của lòng người.
Việc Lưu Bị chia quyền cho Gia Cát Lượng và Lý Nghiêm không phải là nghi ngờ hay thiên vị, mà là một nước cờ chính trị khôn ngoan để duy trì ổn định. Nhưng sự ổn định cũng chỉ là tạm thời vì vấn đề nằm ở bản chất của chính quyền mới yếu thế, phe phái nội bộ nhiều mâu thuẫn, lòng trung thành không tuyệt đối và sức mạnh bên ngoài luôn rình rập.
Nói cách khác: cân bằng quyền lực chỉ kéo dài thời gian, chỉ có sức mạnh thực sự và lòng dân trung kiên mới là nền tảng bền vững cho triều đại.
Năm Chương Vũ nguyên niên (221), Tào Phi đoạt Hán tự lập làm hoàng đế, đổi quốc hiệu là Ngụy. Lưu Bị ở Thành Đô cũng tự xưng đế, dựng nên nước Thục Hán. Ba tháng sau, Lưu Bị đích thân thống lĩnh đại quân đông chinh phạt Ngô, lấy danh nghĩa “báo thù cho Quan Vũ, thu lại Kinh Châu”.
Tôn Quyền nghe tin, liền sai sứ sang cầu hòa, song Lưu Bị khước từ. Hai bên giằng co suốt bảy tám tháng, rồi đại quân Thục đại bại ở Di Lăng, thương vong hàng vạn, thế nước suy kiệt. Lưu Bị ôm hận, thẹn với thiên hạ, bệnh nặng mà băng ở Bạch Đế Thành, thọ chưa đầy sáu mươi.
Trước khi lâm chung, Lưu Bị vời Gia Cát Lượng và Lý Nghiêm đến bên giường, ủy thác hậu sự cùng việc phò tá ấu chúa Lưu Thiện. Khi ấy, thiên hạ tuy chia ba, song lòng người chưa định, quyền thần còn mạnh, thế lực các địa phương rối ren. Lưu Bị vốn hiểu rõ đạo trị quốc, bèn chia quyền làm hai:
- Giao chính sự cho Gia Cát Lượng;
- Giao binh quyền cho Lý Nghiêm.
Quyết định ấy không phải vì nghi ngờ Gia Cát Lượng, mà vì thế cục Thục Hán lúc ấy chia làm ba thế lực chính, phải cân bằng mà giữ nước.
Ba thế lực trong Thục Hán
Thứ nhất là Tập đoàn Ích Châu bản thổ, gốc là những thế gia địa chủ trong vùng, từ đời Lưu Yên đã hình thành. Cuối đời Đông Hán, Ích Châu yên ổn giữa cơn loạn, nhờ công Lưu Yên dẹp tặc, thu phục lòng dân.
Thứ hai là bộ tướng cũ của Lưu Chương, gọi là Tập đoàn Đông Châu. Khi Lưu Bị chiếm Thục, nhóm này quy phục, trong đó Lý Nghiêm là người có thế lực và được dân địa phương nể trọng.
Thứ ba là Tập đoàn Kinh Châu, gồm các cựu thần theo Lưu Bị từ trước như Quan Vũ, Trương Phi, Triệu Vân, Gia Cát Lượng, trung thành và dày công lập quốc.
Sau khi Lưu Bị lên ngôi, ba thế lực này tuy cùng phụng Hán, song trong triều ngoài trấn, ngấm ngầm tranh quyền đoạt thế. Lưu Bị là bậc anh hùng, thấu hiểu lòng người, nên trên giường bệnh vẫn lo giữ cho quốc gia khỏi phân hóa.
Lý Nghiêm, tự Chánh Nam, người Nam Dương. Thuở đầu theo Lưu Biểu, sau loạn Kinh Châu, chạy vào Ích Châu nương Lưu Chương. Khi Lưu Bị vào Thục, Nghiêm quy thuận, được trọng dụng, trấn thủ trọng địa, nhiều lần lập công.
Sau khi Gia Cát Lượng làm Thừa tướng, Lý Nghiêm nắm binh quyền, coi việc quân lương, là trụ cột thứ hai của triều Thục. Lưu Bị chọn Nghiêm là để dùng người Đông Châu chế ngự người Kinh Châu, khiến các thế lực giữ thế cân bằng, không bên nào độc quyền mà sinh biến.
Dụng ý sâu xa của Lưu Bị
Sau đại bại ở Di Lăng, lòng quân tan rã, dân chúng hoang mang. Lưu Bị biết rằng, nếu Gia Cát Lượng kiêm cả chính lẫn quân, ắt khiến các tướng lĩnh địa phương nghi kỵ. Chỉ có để Lý Nghiêm nắm quân, còn Gia Cát Lượng chưởng chính, mới khiến triều cục tạm yên, tránh nội loạn khi mình vừa khuất.
Thế là, ở Bạch Đế Thành, Lưu Bị dặn Gia Cát Lượng rằng: “Khanh tài mưu vượt bậc, gánh nổi cơ nghiệp nhà Hán. Nếu con ta có thể giúp được, thì giúp; nếu không thể, thì khanh tự thay ta mà làm.”
Đó là lời ký thác chí lớn, cũng là tấm lòng anh hùng gửi gắm thiên hạ.
Sau khi Lưu Bị qua đời, Gia Cát Lượng nhiếp chính, một lòng vì nước. Lý Nghiêm tuy được giữ binh quyền, song tính kiêu ngạo, dần sinh bất mãn. Trong lần Bắc phạt đầu tiên, Nghiêm phụ trách vận lương, vì chậm trễ mà giả chiếu thư báo hết lương, khiến Gia Cát Lượng phải lui quân. Việc bại lộ, Nghiêm bị tước chức, giáng làm thứ dân, rồi ******.
Như vậy, ý đồ “dĩ Nghiêm chế Lượng” của Lưu Bị ban đầu tuy giữ được cục diện, song rốt cuộc vẫn không thoát khỏi mầm họa của lòng người.
Việc Lưu Bị chia quyền cho Gia Cát Lượng và Lý Nghiêm không phải là nghi ngờ hay thiên vị, mà là một nước cờ chính trị khôn ngoan để duy trì ổn định. Nhưng sự ổn định cũng chỉ là tạm thời vì vấn đề nằm ở bản chất của chính quyền mới yếu thế, phe phái nội bộ nhiều mâu thuẫn, lòng trung thành không tuyệt đối và sức mạnh bên ngoài luôn rình rập.
Nói cách khác: cân bằng quyền lực chỉ kéo dài thời gian, chỉ có sức mạnh thực sự và lòng dân trung kiên mới là nền tảng bền vững cho triều đại.