Trung Quốc gắn “não khỉ” vào máy tính: AI sắp có tư duy sống?

[Nhung Phan]

Liệu chúng ta có đang tiến gần đến việc “nhập hồn” cho máy móc?

Khi Trung Quốc đưa "não khỉ" vào máy tính​

Một nhóm nghiên cứu tại Trung Quốc vừa tạo ra một thứ mà nghe như truyện khoa học viễn tưởng: mô phỏng bộ não khỉ trong máy tính. Họ gọi nó là Darwin Monkey. Câu chuyện không chỉ dừng ở mức "kỹ thuật cao", mà là một bước ngoặt cho tương lai của trí tuệ nhân tạo – nơi AI không còn chỉ là chatbot nói năng lưu loát, mà bắt đầu suy nghĩ như sinh vật sống.

Darwin Monkey không phải là một cỗ máy thông thường. Nó chứa tới 960 con chip, mỗi con mô phỏng hơn 2 tỷ tế bào thần kinh và hơn 100 tỷ khớp thần kinh, gần tương đương não của một con khỉ đuôi dài. Được phát triển tại Đại học Chiết Giang, đây là chiếc "máy tính hình thái thần kinh" lớn nhất thế giới, và là chiếc đầu tiên sử dụng chip thiết kế riêng cho nhiệm vụ này.

Tại sao lại là khỉ? Vì khỉ đuôi dài là một trong những loài có hệ thần kinh phức tạp nhất trong thế giới động vật, dù vẫn chưa đạt đến mức độ ngôn ngữ và tư duy trừu tượng của con người. Nhưng mô phỏng được não khỉ đã là một bước gần hơn đến mục tiêu lâu dài, mô phỏng não người.

Trí tuệ nhân tạo sẽ “biết suy nghĩ” như thế nào?​

Darwin Monkey không phải sản phẩm đầu tiên kiểu này. Trước đó, vào tháng 4 năm 2024, Intel cũng công bố hệ thống Hala Point, chứa 1,15 tỷ tế bào thần kinh nhân tạo, tương đương với não của một... con cú. Hệ thống này đang được Phòng thí nghiệm Quốc gia Sandia dùng để nghiên cứu các ứng dụng từ khoa học cơ bản đến quốc phòng.

Tuy nhiên, với con số 2 tỷ tế bào thần kinh, Darwin Monkey đã vượt xa Hala Point về quy mô. Còn về hiệu năng? Darwin Monkey chạy trên nền chip Darwin 3, phát triển từ năm 2023. Nó sử dụng mô hình AI DeepSeek, phục vụ cho các nhiệm vụ như suy luận logic, giải toán, và tạo nội dung.

Để vận hành bộ não mô phỏng khổng lồ này, nhóm nghiên cứu còn phát triển một hệ điều hành mới, chuyên xử lý các tác vụ mô phỏng thần kinh, cân bằng tải hiệu quả và tối ưu hoá băng thông truyền thông. Nói đơn giản: Darwin Monkey không chỉ mô phỏng cấu trúc não, mà còn đang học cách vận hành như não.

Điều gì đang thật sự xảy ra: học hỏi từ não bộ, chứ không “copy-paste”​

Cả Trung Quốc lẫn Intel đều không đơn thuần muốn sao chép bộ não sinh học. Mục tiêu sâu xa hơn là học theo cách vận hành của não để tạo ra những cỗ máy hiệu quả hơn, tiết kiệm năng lượng hơn và thông minh hơn.

Một vấn đề lớn của AI hiện tại là: càng thông minh thì càng "ngốn điện", đặc biệt với các mô hình lớn như ChatGPT hay Gemini. Các hệ thống mô phỏng não như Darwin Monkey hay Hala Point có thể giúp giảm tiêu hao năng lượng và xử lý thông tin nhanh hơn nhờ các cơ chế học tập tương tự như não người, ví dụ như học không giám sát, học trực tuyến...

Nghe có vẻ xa xôi, nhưng nếu kết hợp một "bộ não máy" kiểu Darwin Monkey vào một cơ thể robot linh hoạt, chúng ta đang bước gần hơn đến những sinh vật bán nhân tạo. Liệu một ngày nào đó, chúng ta có thể gặp những "robot khỉ" có tư duy như thật? (PCMag)