Trong bối cảnh cuộc chiến tranh Mỹ-Iran đang đến gần, Putin đã can thiệp, và vai trò của Trung Quốc ngày càng trở nên rõ ràng.

[NhatDuy]

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran trong thời gian gần đây được ví như một sợi dây bị kéo căng, có thể đứt bất cứ lúc nào. Kể từ khi ông Donald Trump nhậm chức, Mỹ gia tăng đáng kể các hoạt động quân sự tại Trung Đông, trong đó có việc điều động nhóm tàu sân bay USS Abraham Lincoln, động thái được xem là nhằm trực tiếp gây sức ép với Iran.

Ở chiều ngược lại, Iran đang phải đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng trong nước. Nền kinh tế suy yếu do các lệnh trừng phạt kéo dài, các cuộc biểu tình lan rộng cùng tình trạng bất ổn xã hội khiến tình hình nội bộ trở nên mong manh. Tổng thống Trump nhiều lần công khai tuyên bố Mỹ sẵn sàng áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn nếu Iran không thay đổi lập trường.

Trong bối cảnh đó, Ngoại trưởng Iran Araqchi tuyên bố tại cuộc họp báo ở Istanbul rằng Tehran sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán, nhưng chỉ trên cơ sở công bằng, không thiên vị. Ông nhấn mạnh Iran sẽ không nhượng bộ về chương trình tên lửa và năng lực phòng thủ. Trong khi đó, các yêu cầu từ phía Mỹ bao gồm việc Iran phải chấm dứt chương trình hạt nhân và tên lửa, ngừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và công nhận sự tồn tại của Israel. Theo các quan chức Iran, những điều kiện này đồng nghĩa với việc thách thức nền tảng chính trị và an ninh của quốc gia, đồng thời cho rằng ngay cả khi chấp thuận, các vấn đề cốt lõi cũng khó được giải quyết triệt để.

Trước nguy cơ xung đột leo thang, nhiều quốc gia trong khu vực tỏ ra lo ngại. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã điện đàm với Tổng thống Iran Pezeshkian, bày tỏ mong muốn đóng vai trò trung gian hòa giải. Qatar và một số quốc gia khác cũng can thiệp, lo ngại rằng bất kỳ cuộc đối đầu quân sự nào giữa Mỹ và Iran đều có thể đẩy toàn bộ Trung Đông vào vòng xoáy hỗn loạn.

Nga và Trung Quốc gia tăng can dự để định hình cục diện​

Nga nhanh chóng tận dụng thời điểm để gia tăng vai trò của mình. Ngày 16/1, Tổng thống Vladimir Putin đã có các cuộc điện đàm riêng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Iran Pezeshkian, khẳng định Moskva sẵn sàng tiếp tục đóng vai trò trung gian và thúc đẩy đối thoại giữa các bên. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận Nga và Iran đã có những cuộc thảo luận kéo dài liên quan đến vấn đề lưu trữ và xử lý uranium.

Quan hệ Nga – Iran thời gian qua được củng cố rõ rệt. Cuối năm trước, hai nước ký kết thỏa thuận đối tác chiến lược. Ngày 30/1, ông Ali Larijani, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đã tới Moskva để thảo luận với Tổng thống Putin về hợp tác kinh tế và các vấn đề khu vực. Không chỉ dừng ở ngoại giao, Nga còn thể hiện sự ủng hộ thông qua các động thái quân sự gián tiếp. Theo Bộ Quốc phòng Nga, hoạt động của các máy bay ném bom chiến lược gần đây gia tăng, với tầm hoạt động bao phủ khu vực Trung Đông, dù chưa trực tiếp tiến vào Vịnh Ba Tư. Tổng thống Putin công khai chỉ trích các hành động đơn phương của Mỹ và cảnh báo việc sử dụng vũ lực sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường.

Song song đó, Trung Quốc cũng có những bước đi thận trọng nhưng mang tính chiến lược. Trung Đông giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với Trung Quốc, nhất là về an ninh năng lượng. Ngày 12/1, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh bày tỏ hy vọng Iran có thể vượt qua khó khăn và duy trì ổn định xã hội. Trong cuộc điện đàm ngày 15/1 với Ngoại trưởng Iran Araqchi, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị chỉ trích các lời đe dọa từ phía Mỹ, cho rằng đây là biểu hiện quay trở lại “luật rừng”, đồng thời khẳng định Trung Quốc sẵn sàng đóng vai trò xây dựng để duy trì ổn định khu vực.

Về kinh tế, Trung Quốc hiện là bên mua hơn 80% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển của Iran, trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế nước này. Ngày 31/1, truyền thông Iran đưa tin Iran, Trung Quốc và Nga đã ký một thỏa thuận hợp tác chiến lược ba bên, bao gồm các lĩnh vực an ninh, kinh tế và địa chính trị, đánh dấu bước tăng cường mới trong quan hệ giữa ba quốc gia. Ngoài ra, ba nước dự kiến tổ chức cuộc tập trận hải quân chung mang tên “2026” tại phía bắc Ấn Độ Dương và Vịnh Oman vào giữa tháng 2, cho thấy mức độ phối hợp quân sự ngày càng chặt chẽ.

Bế tắc đàm phán và những kịch bản phía trước​

Hiện tại, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran gần như rơi vào bế tắc khi những yêu cầu từ Washington bị Tehran coi là không thể chấp nhận. Tổng thống Iran Pezeshkian khẳng định Iran sẵn sàng đối thoại, nhưng sẽ không bị đe dọa bởi các mối nguy hiểm từ Mỹ. Trong khi đó, các quốc gia trong khu vực tiếp tục nỗ lực làm trung gian nhằm ngăn chặn xung đột leo thang, và Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ cũng bày tỏ mong muốn gặp người đồng cấp Iran để hỗ trợ các cuộc đàm phán.

Đầu tháng 1, Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić từng dự đoán Iran có thể bị tấn công trong vòng 48 giờ, song kịch bản này đã không xảy ra. Dù vậy, tình hình vẫn duy trì trạng thái căng thẳng. Nếu Mỹ đạt được mục tiêu, cấu trúc chính trị tại Iran có thể thay đổi; ngược lại, nếu Iran trụ vững, Washington có nguy cơ rơi vào thế khó.

Trung Quốc và Nga đều không mong muốn xung đột bùng phát thành chiến tranh, bởi điều này có thể đẩy giá dầu tăng cao và gây tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, trong trường hợp Mỹ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu cứng rắn, các thỏa thuận chiến lược và cuộc tập trận chung giữa ba nước được xem là thông điệp cảnh báo rõ ràng, nhằm ngăn chặn những hành động thiếu kiềm chế. (Sohu)