Tổng thống Iran đưa ra các điều khoản để chấm dứt chiến tranh: Liệu có lối thoát nào trong tầm mắt?

[Bui Nhat Minh]

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian vừa đưa ra các điều kiện để chấm dứt cuộc chiến với Mỹ và Israel, khi xung đột giữa ba bên đã bước sang ngày thứ 13. Động thái này được nhiều chuyên gia xem là tín hiệu cho thấy Tehran có thể đang cân nhắc hạ nhiệt căng thẳng sau gần hai tuần giao tranh dữ dội.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Pezeshkian cho biết ông đã trao đổi với lãnh đạo Nga và Pakistan, đồng thời khẳng định Iran vẫn “cam kết với hòa bình”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Iran cũng nhấn mạnh rằng để chiến tranh kết thúc, Mỹ và Israel phải công nhận các quyền hợp pháp của Iran, bồi thường thiệt hại và đưa ra những đảm bảo quốc tế rằng Iran sẽ không tiếp tục bị tấn công trong tương lai.

Phát biểu này được xem là khá hiếm hoi, bởi trước đó Tehran luôn thể hiện lập trường cứng rắn và bác bỏ khả năng đàm phán hay ngừng bắn khi chiến tranh mới bùng nổ.

Chiến tranh gây chấn động thị trường năng lượng​

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang gây ra những tác động kinh tế lớn, đặc biệt đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Israel đã tấn công các cơ sở dầu mỏ của Iran tại Tehran vào ngày 8/3, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ô nhiễm môi trường. Đáp lại, Iran tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược mà khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu phải đi qua.

Các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu trong khu vực đã khiến tuyến vận tải này gần như tê liệt. Giá dầu thế giới nhanh chóng tăng vọt lên hơn 100 USD/thùng, trong khi trước chiến tranh chỉ khoảng 65 USD.

Iran thậm chí cảnh báo có thể không cho “một lít dầu nào” đi qua eo biển Hormuz và cho rằng giá dầu có thể tăng lên tới 200 USD/thùng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Để giảm bớt cú sốc năng lượng, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã quyết định giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của các nước thành viên, dù tác động thực tế của biện pháp này vẫn chưa rõ ràng.

Ngoài ra, Iran cũng bị cáo buộc tấn công các cơ sở năng lượng tại khu vực Vùng Vịnh. Một số tàu chở dầu tại vùng biển Iraq bị tấn công bằng thiết bị nổ, trong khi một máy bay không người lái được cho là đã đánh trúng cảng dầu Salalah của Oman.

Bất đồng trong nội bộ Iran và áp lực từ Mỹ​

Trong khi Tổng thống Pezeshkian tỏ ra sẵn sàng tìm kiếm giải pháp ngoại giao, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lại tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn, liên tục đe dọa và tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các mục tiêu của Mỹ trong khu vực.

Các chuyên gia cho rằng IRGC coi đây là một “cuộc chiến sinh tồn”, trong khi giới lãnh đạo chính trị của Iran chịu áp lực lớn về kinh tế và ngoại giao nên muốn tìm cách kết thúc xung đột.

Sự khác biệt này cũng liên quan đến cấu trúc quyền lực của Iran. IRGC báo cáo trực tiếp với Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cơ quan hiện do chính trị gia Ali Larijani lãnh đạo. Trong khi đó, lãnh tụ tối cao mới của Iran - Mojtaba Khamenei được cho là có quan điểm cứng rắn hơn so với Tổng thống Pezeshkian.

Ở phía bên kia, Mỹ và Israel cũng phát đi những tín hiệu trái ngược về thời điểm kết thúc chiến tranh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng chiến dịch quân sự có thể kết thúc sớm vì “hầu như không còn mục tiêu nào để tấn công”. Ngược lại, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố chiến dịch sẽ tiếp tục “không giới hạn thời gian” cho đến khi đạt được toàn bộ mục tiêu.

Chi phí chiến tranh cũng đang tạo áp lực lớn lên Washington. Theo các quan chức Lầu Năm Góc, Mỹ đã chi hơn 11,3 tỷ USD chỉ trong 6 ngày đầu của cuộc xung đột, tương đương gần 2 tỷ USD mỗi ngày.

Trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh và chi phí quân sự leo thang, nhiều nhà phân tích cho rằng cả hai phía đều có động lực tìm kiếm con đường kết thúc chiến tranh trong thời gian không quá dài.(yahoo)