Tình hình thế giới hiện nay rất giống với tình hình trước Thế chiến thứ nhất và Thế chiến thứ hai?

[ThanhDat]

Thế giới đang ở giai đoạn bất ổn nghiêm trọng, đặc biệt khi xung đột giữa Israel và Iran ngày càng tăng và có nguy cơ bùng phát thành chiến tranh quy mô lớn. Từ đầu năm 2025, Israel đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân và mục tiêu quân sự của Iran. Đáp trả lại, Iran phóng nhiều tên lửa vào các khu vực trọng yếu của Israel.

Ngày 13 tháng 6, Không quân Israel triển khai hàng trăm máy bay chiến đấu tấn công các địa điểm tại Fordow và Natanz, phá hủy một số cơ sở làm giàu uranium và căn cứ tên lửa. Iran phản kích bằng tên lửa siêu thanh vào cảng Haifa khiến hoạt động dầu khí và tàu thuyền bị tê liệt nhiều ngày.

Xung đột bắt đầu từ tháng 4 khi Iran phóng hơn 300 tên lửa và máy bay không người lái nhằm đáp trả vụ Israel tấn công lãnh sự quán tại Damascus. Cuối tháng 7, Israel ám sát thủ lĩnh Hamas Haniyeh tại Tehran và việc này dẫn đến lệnh trả đũa mạnh mẽ từ lãnh đạo tối cao Iran. Cuộc tấn công bằng tên lửa quy mô lớn tiếp tục leo thang vào tháng 10.

Ngày 26 tháng 10, Israel tấn công hơn 20 mục tiêu quân sự của Iran, làm bốn binh sĩ thiệt mạng và phá hủy một nhà máy tên lửa. Báo cáo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế IAEA vào cuối tháng 5 cho thấy kho uranium của Iran vượt 9000 kg, trong đó hơn 440 kg gần đạt cấp độ vũ khí và có thể dùng để sản xuất nhiều đầu đạn hạt nhân. Các thanh sát viên không tiếp cận được cơ sở ngầm do chiến sự nên chỉ theo dõi qua vệ tinh. Nhiễm xạ và rung chấn nhỏ quanh khu vực làm nhiều chuyên gia tin rằng Iran đang đẩy nhanh phát triển hạt nhân, không chỉ thiệt hại cơ sở.

Nga và Trung Quốc hỗ trợ kỹ thuật cho Iran, trong khi Hoa Kỳ đứng hoàn toàn về phía Israel. Chi tiêu quân sự toàn cầu đạt 271,8 tỷ USD (khoảng 6,8 triệu tỷ VNĐ) vào năm 2024, tăng 9,4% và lập mức cao nhất lịch sử.

Cạnh tranh hạt nhân và mở rộng ảnh hưởng quốc tế​

Hoa Kỳ chi khoảng 56,8 tỷ USD (khoảng 1,42 triệu tỷ VNĐ) cho chương trình hạt nhân, chủ yếu nâng cấp tên lửa và máy bay ném bom. Nga sử dụng tên lửa siêu thanh Kinzhal lần đầu tại Ukraine với tốc độ Mach 10 và khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Anh đầu tư 15 tỷ bảng Anh (khoảng 480 nghìn tỷ VNĐ) để nâng cấp cơ sở hạt nhân, xây dựng 12 tàu ngầm hạt nhân và sáu nhà máy chế tạo tên lửa tầm xa với 7000 vũ khí nội địa.

Pháp, Đức và Ấn Độ tăng chi tiêu quân sự hơn 15 phần trăm. Trung Quốc dự kiến tăng kho đầu đạn từ hơn 250 năm 2019 lên hơn 600 vào năm 2025 cùng tên lửa đạn đạo liên lục địa Đông Phong 41. Chi tiêu hạt nhân toàn cầu có thể vượt 100 tỷ USD (khoảng 2,5 triệu tỷ VNĐ) vào năm 2024 và còn tăng trong năm 2025. Tranh chấp giữa Ấn Độ và Pakistan được xem như ví dụ nguy hiểm nhất giữa hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.

Các chuyên gia so sánh bối cảnh hiện tại với trước Thế chiến I và Thế chiến II. Lịch sử từng ghi nhận cuộc cạnh tranh thuộc địa, bảo hộ thương mại và mở rộng lãnh thổ tạo ra xung đột toàn cầu. Mỹ áp thuế với Trung Quốc từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 1 năm 2025, tăng mức thuế lên khoảng 13 đến 14 phần trăm nhằm kéo ngành sản xuất trở lại trong nước, gây gia tăng căng thẳng thương mại. Thặng dư của Trung Quốc chiếm 2 đến 4 phần trăm GDP, trong khi Mỹ tiếp tục thâm hụt và điều này khiến đối đầu thương mại trở nên sâu hơn.

NATO hỗ trợ hàng trăm tỷ USD cho Ukraine trong xung đột với Nga. Nga hợp tác công nghệ với Iran, trong khi Mỹ hoàn toàn ủng hộ Israel. Nhật Bản tăng chi tiêu quân sự 13 năm liên tiếp, mua máy bay F35 và nới lỏng hạn chế quân sự. Hoa Kỳ thúc đẩy liên minh AUKUS tại châu Á Thái Bình Dương, hỗ trợ Úc công nghệ tàu ngầm hạt nhân tạo thêm áp lực đối với Trung Quốc.

Liệu Thế chiến III có thể xảy ra​

Nga và Trung Quốc tăng cường hợp tác cùng Iran và Triều Tiên tạo thành trục đối trọng phương Tây. Mỹ và Nga hủy bỏ Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung và START nên hai nước có thể phát triển tên lửa tầm trung. Chi tiêu quốc phòng Mỹ gần chạm mốc 1000 tỷ USD (khoảng 25 triệu tỷ VNĐ). Nga tăng chi tiêu do chiến dịch tại Ukraine.

Lịch sử cho thấy các cường quốc mới nổi luôn tạo áp lực cạnh tranh với các cường quốc lãnh đạo. Mỹ lo ngại sự phát triển mạnh của Trung Quốc dù Trung Quốc không tuyên bố thay thế vị trí của Mỹ. Thời kỳ đa cực làm Mỹ lo sợ và dẫn đến các cuộc chiến ủy nhiệm trong khu vực. Ấn Độ và Pakistan sở hữu vũ khí hạt nhân càng khiến nguy cơ xung đột khó kiểm soát.

Trên các diễn đàn, nhiều người cho rằng giao tranh tên lửa giữa Israel và Iran có thể là dấu hiệu mở đầu của Thế chiến III. Khói lửa xuất hiện nhiều tại Iran tháng 6 năm 2025 và nhiều cơ sở bị tấn công. Một số ý kiến nhận định nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan sẽ dẫn đến tổn thất lớn. Tuy nhiên, xung đột Israel Iran và Nga Ukraine hiện chưa lan rộng thành chiến tranh toàn cầu.

Nga điều chỉnh học thuyết hạt nhân, cho phép dùng vũ khí hạt nhân chiến thuật nếu đồng minh bị đe dọa. Các liên minh hiện nay bị cho là mang tính lợi ích hơn là giá trị. Các cuộc khảo sát cho thấy phần lớn người dân Mỹ và châu Âu tin chiến tranh thế giới thứ ba có thể xảy ra trong vòng 10 năm và nguyên nhân lớn nhất đến từ căng thẳng Nga.

Theo Niên giám SIPRI 2025, kiểm soát vũ khí suy yếu và cuộc chạy đua hạt nhân đang trở lại. Thương chiến Mỹ Trung từ 2018 làm thuế quan tăng từ 125 đến 145 phần trăm và ảnh hưởng mạnh đến sản xuất, tăng trưởng và thu nhập của tầng lớp trung lưu Mỹ. Bài học lịch sử chỉ ra chủ nghĩa bảo hộ từng góp phần dẫn đến Thế chiến II. Xung đột Nga Ukraine là chiến tranh ủy nhiệm giữa Mỹ và Nga và Trung Đông cũng là khu vực cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc. Mỹ khuyến khích Nhật mở rộng quân sự và Ấn Độ Pakistan vẫn trong trạng thái đối đầu giống như các liên minh trước Thế chiến II. (Sohu)