Thủ phạm gây ô nhiễm ở Hà Nội không chỉ có mỗi việc đi xe xăng

[Linh Pham]

Hà Nội liên tục nằm trong nhóm 10 thành phố ô nhiễm nhất thế giới từ đầu mùa đông đến nay, khi điều kiện thời tiết lạnh và khô, cộng với hiện tượng nghịch nhiệt, khiến bụi mịn PM2.5 tích tụ dày đặc. Lớp sương mù ô nhiễm bao phủ nhiều ngày liền không chỉ làm giảm tầm nhìn mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Ô nhiễm môi trường từ lâu đã là bài toán khó của Thủ đô và càng trở nên phức tạp trước biến đổi khí hậu, tốc độ phát triển kinh tế nhanh và sức ép đô thị hóa.

Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nhận định rằng mức độ ô nhiễm ở Hà Nội đang ở tình trạng “rất nóng”. Trong 11 tháng của năm 2025, số ngày có nồng độ PM2.5 ở ngưỡng xấu và rất xấu xuất hiện nhiều hơn các năm trước.

Nguyên nhân lớn nhất​

Ông cho rằng giao thông là nguồn phát thải lớn nhất trong đô thị, đặc biệt tại khu vực nội thành và dọc các tuyến quốc lộ. Khí thải từ ô tô, xe máy chạy xăng, bụi đường và bụi từ ma sát má phanh đều góp phần tạo nên tình trạng ô nhiễm. Xe máy cũ có thể phát thải CO₂ và bụi mịn gấp 10–20 lần ô tô đạt chuẩn Euro, và với hàng triệu phương tiện lưu thông mỗi ngày, số lượng điểm phát thải trở nên khổng lồ.

Các hoạt động công nghiệp cũng góp phần​

Ngoài giao thông, hoạt động công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, việc đốt phụ phẩm và ô nhiễm lan truyền từ các tỉnh lân cận tiếp tục gây áp lực lớn lên môi trường. Tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt còn thấp, trong khi nhiều cụm công nghiệp và làng nghề vẫn thiếu hệ thống xử lý đạt chuẩn, làm gia tăng ô nhiễm nguồn nước và sông hồ. Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi lưu ý rằng Hà Nội có số lượng làng nghề lớn nhất cả nước nhưng mức đầu tư cho xử lý ô nhiễm tại đây chưa tương xứng, khiến tình trạng phát thải kéo dài nhiều năm.

Ô nhiễm không khí trở nên rõ ràng đến mức người dân có thể cảm nhận bằng mắt và bằng hơi thở. Nhiều buổi sáng, khó có thể phân biệt sương mù tự nhiên với bụi mịn; nhiều người gặp vấn đề về hô hấp, và số ca bệnh gia tăng theo mức độ ô nhiễm.

Giải pháp là gì ?​

Theo các chuyên gia, muốn xử lý tận gốc phải ngăn chặn phát thải ngay từ nguồn, xác định đúng những điểm nóng và ưu tiên biện pháp can thiệp phù hợp. Tiến sĩ Tùng nhấn mạnh rằng đây là bài toán tổng hợp, không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, khuyến khích phương tiện chạy điện, mở rộng mạng lưới giao thông công cộng, triển khai vùng phát thải thấp, áp dụng công nghệ xử lý hiện đại và thực hiện cơ chế tín chỉ carbon là những hướng đi cần được nghiên cứu và học hỏi từ các quốc gia khác.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bà Nguyễn Thị Thiên Phương, cho biết cơ quan này đang phối hợp với Hà Nội và các tỉnh lân cận để lắp đặt ít nhất 50 trạm quan trắc không khí bằng cảm biến, có thể mở rộng lên 125 điểm trong giai đoạn tiếp theo. Dữ liệu từ hệ thống quan trắc sẽ giúp xác định chính xác những khu vực ô nhiễm nặng và hỗ trợ quá trình đưa ra giải pháp.

Trong thời gian tới, Cục Viễn thám Quốc gia sẽ sử dụng thiết bị bay không người lái để giám sát nghiêm ngặt việc đốt rơm rạ, đốt phụ phẩm nông nghiệp và theo dõi bụi từ hoạt động xây dựng. Công tác thanh tra và xử phạt các hành vi gây ô nhiễm như xả thải công nghiệp, phương tiện chở hàng gây bụi và đốt chất thải trái phép cũng sẽ được siết chặt hơn.

Bà Thiên Phương nhấn mạnh rằng kinh nghiệm từ Bắc Kinh cho thấy ô nhiễm không khí không thể được giải quyết bởi riêng một ngành hay một địa phương. Đó là vấn đề đòi hỏi quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự chung tay của toàn xã hội, với lộ trình dài từ 10 đến 20 năm để có thể thay đổi tận gốc từ nguồn phát thải và dần khôi phục bầu trời xanh cho Thủ đô.