Thành công biến thủy ngân thành vàng: Công nghệ nhiệt hạch vừa viết lại lịch sử giả kim

[Khánh Vân]

Từ thời Hy Lạp cổ đại, giấc mơ biến kim loại thường thành vàng luôn là khao khát mãnh liệt của những nhà giả kim. Qua hàng thế kỷ, những nỗ lực ấy thường bị gắn với màu sắc huyền bí và thất bại, để lại nhiều hoài nghi và cả những trò lừa lọc. Tuy nhiên, với bước tiến nhảy vọt của công nghệ hiện đại, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, điều tưởng chừng như chỉ có trong truyền thuyết này đang dần trở thành hiện thực.

Công ty công nghệ năng lượng Marathon Fusion vừa gây chấn động giới khoa học khi tuyên bố rằng, lò phản ứng nhiệt hạch do họ phát triển không chỉ tạo ra năng lượng sạch vô hạn mà còn có khả năng biến thủy ngân thành vàng—với sản lượng đủ khiến cả các kho vàng lớn trên thế giới cũng phải chú ý.

Cơ chế vật lý phía sau điều không tưởng​

Lò phản ứng nhiệt hạch dạng tokamak – thiết bị chính trong tuyên bố táo bạo của Marathon – hoạt động dựa trên nguyên lý nhiệt hạch, tức là hợp nhất các hạt nhân nhẹ để tạo ra năng lượng khổng lồ. Trong khi mục tiêu chính vẫn là giải bài toán năng lượng sạch, công ty đã phát hiện ra một "phụ phẩm" đầy giá trị trong quá trình này: vàng.

Buồng chân không của lò phản ứng Alcator C-mod ở Viện Công nghệ Massachusetts​

Cụ thể, khi thay thế lớp lót lithium truyền thống trong lò bằng đồng vị thủy ngân-198 (hoặc hợp kim lithium/thủy ngân), neutron phát ra từ phản ứng nhiệt hạch sẽ kích hoạt chuỗi phân rã hạt nhân, tạo ra vàng-197 – chính là dạng vàng ổn định và quý giá mà con người vẫn đang khai thác trong tự nhiên.

Dù đây chỉ là phản ứng phụ, quy mô tạo ra vàng lại không hề nhỏ. Theo tính toán của Marathon, mỗi gigawatt điện từ lò phản ứng tokamak có thể đi kèm với 5 tấn vàng mỗi năm. Với mức giá hiện tại trên thị trường, con số này tương đương khoảng 540 triệu USD, gần đủ để vận hành cả hệ thống và mang lại lợi nhuận vượt trội.

Từ phòng thí nghiệm ra thị trường: Bao xa là đủ?​

Tất nhiên, mọi tuyên bố khoa học đều cần thời gian kiểm nghiệm và công nghệ này hiện vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, chưa thương mại hóa rộng rãi. Tuy nhiên, Marathon Fusion không đơn độc trong cuộc đua. Nhiều công ty trên thế giới cũng đang phát triển các lò nhiệt hạch thế hệ mới, với hy vọng không chỉ giải quyết khủng hoảng năng lượng toàn cầu mà còn mở ra những khả năng chưa từng có trong lịch sử nhân loại.

Đáng nói, phương pháp biến thủy ngân thành vàng của Marathon được thực hiện bằng cách làm giàu thủy ngân đến 90% đồng vị cần thiết, sau đó xử lý hóa học để thu hồi vàng. Vì vàng là kim loại quý có tính trơ cao, việc tách lọc không đòi hỏi các kỹ thuật quá phức tạp – một yếu tố then chốt giúp quy trình này có tính khả thi về mặt thương mại.

Lò phản ứng nhiệt hạch dạng tokamak​

Khoa học thay thế huyền thoại​

Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt đáng kể trong lịch sử khoa học và kỹ thuật. Sau hàng nghìn năm với bao khát khao, mộng tưởng và thất bại, cuối cùng con người có thể hiện thực hóa giấc mơ của các nhà giả kim – không phải bằng đá hiền giả hay phép màu, mà bằng hiểu biết sâu sắc về vật lý hạt nhân và kỹ thuật cao cấp.

Viễn cảnh không xa, khi các lò phản ứng nhiệt hạch không chỉ cung cấp năng lượng sạch mà còn sản xuất vàng, hứa hẹn một cuộc cách mạng kép: vừa giải bài toán năng lượng, vừa định nghĩa lại ngành khai khoáng toàn cầu. Một khi được thương mại hóa thành công, công nghệ này có thể tái định hình cả nền kinh tế vật liệu quý, thay đổi cán cân tài nguyên thế giới và đặt ra những câu hỏi mới về giá trị, khai thác và phân phối vàng trong kỷ nguyên mới.

Không chỉ đơn thuần là phát hiện mang tính khoa học, phát minh của Marathon Fusion phản ánh rõ nét sự hội tụ giữa nghiên cứu cơ bản và ứng dụng thực tiễn. Những gì từng được coi là "không tưởng" trong sách vở hay truyền thuyết, nay đang dần trở thành một phần của công nghệ tương lai. Và với tốc độ phát triển hiện nay, câu hỏi không còn là "có thể hay không?", mà là "bao giờ sẽ xảy ra?".