Tên lửa phòng không Iran đã xuyên thủng khả năng tàng hình của F-35? Việc từ bỏ hệ thống phòng không S-400 có phải là quyết định đúng đối với Iran?

[ThanhDat]

Ngày 19/3/2026, tại trung tâm chỉ huy phòng không Tehran, một nhóm sĩ quan theo dõi đoạn video ghi lại vụ nổ: một chiếc F-35A của Không quân Mỹ rơi xuống sa mạc gần biên giới Ả Rập Xê Út, để lại vệt khói dày đặc. Theo CCTV Military, chiếc tiêm kích thế hệ thứ năm trị giá 150 triệu USD (khoảng 3.750 tỷ VNĐ) bị hệ thống tên lửa phòng không AD-08 “Slava” do Iran tự phát triển bắn trúng. Điểm đáng chú ý là Iran không sử dụng hệ thống S-300 của Nga hay radar tầm xa, mà dựa vào thiết bị quang điện tử tự chế, mở ra cách tiếp cận mới trong chiến tranh chống tàng hình.

Điểm yếu của máy bay tàng hình và cách Iran khai thác​

F-35 có khả năng khiến radar truyền thống “mù” trong phạm vi khoảng 50 km, tạo lợi thế lớn khi xâm nhập không phận đối phương. Tuy nhiên, Iran không bật radar mà sử dụng thiết bị quang điện tử dân sự để quan sát bầu trời.

Trong điều kiện sa mạc, cảm biến hồng ngoại có thể phát hiện nguồn nhiệt cao hơn khoảng 30°C so với môi trường xung quanh chính là luồng khí thải từ động cơ máy bay. Khi phát hiện mục tiêu, tên lửa được phóng dù chưa có khóa radar, sau đó đầu dò hồng ngoại mới bắt mục tiêu.

Hệ thống AD-08 “Slava” hoạt động như một “tay bắn tỉa di động”: mang theo 8 tên lửa trên xe bán tải, tầm bắn 8 km, độ cao 6 km, chuyên đánh mục tiêu bay thấp. Vụ tấn công có thể là một “phát bắn mù” ở tầm tối đa, với việc khóa mục tiêu diễn ra sau khi tên lửa đã được phóng.

Iran cũng phát triển tên lửa Ghaem-118, có thiết kế tương tự dòng Coyote của Mỹ nhưng chi phí thấp hơn nhiều. Việc không sử dụng radar khiến các hệ thống gây nhiễu điện tử và tên lửa chống bức xạ của Mỹ mất tác dụng.

Một sĩ quan tác chiến điện tử Mỹ từng nhận định: máy bay tàng hình dễ bị phát hiện khi bay thấp và dễ bị tiêu diệt bởi vũ khí không phụ thuộc radar. Iran đã tận dụng đúng hai điểm yếu này.

Chiến lược bất đối xứng và tác động chiến lược​

Iran không lựa chọn mua S-400 vì lo ngại hệ thống cố định sẽ trở thành mục tiêu ưu tiên. Kinh nghiệm từ Syria năm 2018 cho thấy ngay cả khi có S-400, việc đối phó với số lượng lớn F-35 vẫn rất khó khăn.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, giai đoạn 2020–2025, khoảng 40% chi tiêu quân sự Iran dành cho tên lửa và UAV nội địa, trong khi nhập khẩu vũ khí giảm từ 15% xuống 5%.

Thay vì đầu tư vào hệ thống đắt đỏ, Iran triển khai số lượng lớn vũ khí giá rẻ, biến không phận thành “mê cung phòng không”. Một chiếc F-35 trị giá 150 triệu USD (khoảng 3.750 tỷ VNĐ), trong khi mỗi tên lửa chỉ khoảng 500.000 USD (khoảng 12.5 tỷ VNĐ). Ngay cả khi cần nhiều tên lửa để bắn hạ một mục tiêu, họ vẫn có lợi thế chi phí.

Việc công bố vụ bắn hạ F-35 mang ý nghĩa răn đe trong bối cảnh Mỹ và Israel được cho là đang chuẩn bị các kế hoạch tấn công mới nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran. Về chiến thuật, Iran chứng minh vũ khí giá rẻ vẫn có thể đe dọa công nghệ cao; về chiến lược, họ đưa ra mô hình mà các quốc gia khác có thể tham khảo.

Điều này cũng đặt ra câu hỏi với các đồng minh Mỹ: liệu các tiêm kích tàng hình đắt đỏ có còn đảm bảo an toàn trước các mối đe dọa phi đối xứng?

Lầu Năm Góc chưa xác nhận vụ việc, gọi đây là “sự cố kỹ thuật”. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh cho thấy mảnh vỡ gần biên giới Ả Rập Xê Út. Nếu thông tin được xác nhận, Mỹ có thể tăng cường tác chiến điện tử và điều chỉnh chiến thuật bay để giảm rủi ro.

Trong khi đó, Iran tiếp tục phát triển tên lửa tầm xa và có thể kết hợp vũ khí lượn vòng, tạo thành “bãi mìn trên không”. Nếu đánh giá thấp đối thủ, nguy cơ tổn thất trong tương lai sẽ không dừng lại ở một chiếc F-35. (Sohu)