Tại sao cùng dùng AI, nhưng AstraZeneca lại tạo ra tác động thật cho bệnh nhân?

[Quang Trương]

Bạn đã bao giờ tự hỏi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tìm ung thư sớm hơn bác sĩ và thay đổi cách chúng ta thử nghiệm thuốc như thế nào?

AstraZeneca đưa AI ra ngoài phòng thí nghiệm và vào đời sống thật​

Trong lĩnh vực dược phẩm, nhiều công ty lớn đều đang dùng AI để đẩy nhanh tìm thuốc mới hay thử nghiệm lâm sàng. Nhưng AstraZeneca chọn một con đường khá khác biệt. Thay vì chỉ dùng AI trong nội bộ để phục vụ nghiên cứu, họ đã đưa công nghệ này vào hệ thống chăm sóc sức khỏe thực tế, đặc biệt trong sàng lọc bệnh nhân ở quy mô lớn, tạo ra tác động ngay lập tức cho người bệnh.

Một trong những ví dụ điển hình là chương trình sử dụng công cụ AI qXR-LNMS để phân tích ảnh X-quang ngực, được kiểm chứng bởi nghiên cứu CREATE trình bày tại Hội nghị Ung thư Phổi Châu Âu năm 2025. Công cụ này không chỉ vượt xa ngưỡng thành công được đề ra, mà còn có giá trị trong việc tiên đoán các tổn thương phổi nghi ngờ ung thư.

Ở Thái Lan, hơn 660.000 người đã được sàng lọc bằng công nghệ AI kể từ 2022 và khoảng 8% trong số đó được đánh dấu có dấu hiệu bất thường ở phổi, từ đó được tiếp tục kiểm tra chi tiết hơn. Chính phủ nước này đang mở rộng ứng dụng công nghệ AI tới 887 bệnh viện, với ngân sách vài trăm triệu baht trong ba năm tới.

Không chỉ dừng lại ở ung thư phổi, dự án mới nhất của AstraZeneca còn mở rộng sàng lọc suy tim và các bệnh khác cho nhóm công nhân ở bốn tỉnh, chứng tỏ cách tiếp cận này đang được nhân rộng.

AI thay đổi cách thử nghiệm lâm sàng và chăm sóc bệnh nhân​

Điểm khác biệt lớn của AstraZeneca so với các đối thủ là họ không chỉ dùng AI để tìm thuốc nhanh hơn mà tích hợp AI vào mọi bước của quy trình lâm sàng. Họ dùng AI để:

• Giảm thời gian soạn thảo tài liệu lâm sàng tới 85%, tiết kiệm thời gian làm việc cho nhân viên nghiên cứu.
• Phát hiện các vị trí bất thường trên ảnh CT bằng hình ảnh 3D, giúp bác sĩ không phải chú thích thủ công lâu.
• Dùng dữ liệu điện tử để mô phỏng “nhóm đối chứng ảo”, giảm số bệnh nhân phải dùng giả dược trong thử nghiệm.

So với các đối thủ như Pfizer, Novartis hay Roche, mỗi công ty đều có chiến lược riêng: Pfizer dùng AI để rút ngắn khám phá phân tử và thử nghiệm nhanh; Novartis dùng bản sao tính toán để chọn địa điểm thử nghiệm nhanh; Roche xây dựng cơ sở dữ liệu gen khổng lồ để tối ưu điều trị. Nhưng AstraZeneca đang đặt AI trong thực tế chăm sóc sức khỏe hàng ngày, chứ không chỉ trong phòng thí nghiệm hay hệ thống nội bộ.

Một điểm đáng lưu ý là chương trình sàng lọc ung thư phổi bằng qXR không chỉ nằm trong thử nghiệm, mà biến thành một phần của hệ thống chăm sóc cộng đồng, đặc biệt ở các nơi thiếu cơ sở chẩn đoán cao cấp.

Khi AI giúp bắt bệnh sớm và đưa chăm sóc lên tầm mới​

Truyền thống, phát triển thuốc mất từ 10 đến 15 năm với tỷ lệ thất bại lên tới 90%. Nhưng khi AI tham gia, tỷ lệ thành công ở giai đoạn đầu tăng mạnh và nhiều loại thuốc mới có thể được phê duyệt trên quy mô lớn trước 2030.

Tuy nhiên, điều làm nhiều người chú ý là cách AI được dùng tức thì cho bệnh nhân ngay hôm nay, giúp phát hiện bệnh sớm hơn, đặc biệt ở những vùng thiếu tiếp cận y tế. Đây không phải là chuyện tương lai xa nữa, mà là thực tế diễn ra ở nhiều quốc gia trên thế giới. (artificialintelligence)