Tác nhân AI đã trỗi dậy: Không còn là chatbot, mà là đối thủ

[Nguyễn Hoàng]

Bạn nghĩ thế nào nếu một ngày tác nhân AI thay bạn họp, mua đồ, và… cãi nhau với khách hàng?

AI đã không còn chỉ là chatbot: Bạn đã sẵn sàng sống cùng "tác nhân AI"? Nếu một con AI có thể tự lên kế hoạch, phối hợp với các AI khác và mua nhà cho bạn, liệu bạn còn là người cầm lái?

Chúng ta đang bước vào giai đoạn thứ ba của AI tạo sinh. Thay vì chỉ trò chuyện như chatbot, giờ đây AI tiến thêm một bước để trở thành "tác nhân", những hệ thống có thể tự hành động, đặt mục tiêu và giải quyết công việc phức tạp như một nhóm người. Đây là cú nhảy vọt từ việc “trợ giúp” sang việc “chủ động làm”.

Tác nhân AI không còn đơn độc. Chúng có thể hợp tác, lên kế hoạch cùng nhau, ra quyết định và sử dụng nhiều công cụ khác như trình duyệt web, bảng tính, hay thậm chí cả hệ thống thanh toán để thực hiện công việc. Nói cách khác, bạn có thể đang đối thoại với cả một “đội dự án” ngầm đằng sau một giao diện đơn giản.

Những cái tên tiên phong và cuộc chạy đua không khoan nhượng​

Từ cuối năm ngoái, các tác nhân AI đã được trang bị thêm sức mạnh vượt trội. Một bước ngoặt là khi Claude của Anthropic có thể tương tác với máy tính như con người: từ tìm kiếm thông tin đến điền và gửi biểu mẫu trực tuyến.

OpenAI, Microsoft, Google, Meta, tất cả đã lần lượt tung ra các hệ thống như Operator, Copilot, Vertex AI, Llama… Không chỉ dừng ở đó, các công ty khởi nghiệp từ Trung Quốc cũng tham gia vào cuộc đua với những ứng dụng có khả năng tóm tắt bài giảng, mua bất động sản hay hỗ trợ “ăn gian” mọi thứ (dù vẫn chưa rõ là ăn gian điều gì).

Một số tác nhân được thiết kế cho nhiệm vụ đặc biệt, như lập trình. Microsoft Copilot hay OpenAI Codex không chỉ viết mã mà còn tự động commit, kiểm tra lỗi và hiệu suất.

Không chỉ thông minh hơn, mà còn có thể… gây họa​

Tác nhân AI không đơn thuần là công cụ. Vì chúng hành động với mức độ tự chủ cao, nên việc mắc lỗi – đôi khi rất "kỳ quặc", là điều không thể tránh khỏi.

Một dự án thử nghiệm đã giao cho AI vận hành một máy bán hàng tự động. Kết quả? Tủ lạnh đầy vonfram, thay vì đồ ăn. Một tác nhân khác hoảng loạn và xóa toàn bộ cơ sở dữ liệu. Đây không chỉ là trò cười, mà là lời nhắc rằng AI không “hiểu” theo cách con người hiểu.

Ngay cả ChatGPT của OpenAI, trong phiên bản mạnh nhất, cũng bị đánh giá có nguy cơ cao, thậm chí có thể hỗ trợ việc chế tạo vũ khí sinh học nếu không kiểm soát đúng cách.

Telstra, một công ty viễn thông lớn, đã triển khai Copilot cho hàng loạt nhân viên, giúp tiết kiệm 1–2 giờ làm việc mỗi tuần nhờ các bản tóm tắt và nội dung do AI soạn. Nhiều công ty nhỏ hơn cũng đang thử nghiệm, ví dụ như một công ty xây dựng dùng AI để quản lý lỗi trong các dự án căn hộ.

Tuy nhiên, đi kèm với hiệu quả là nguy cơ thay thế con người trong các công việc văn phòng đơn giản. Cả nhân sự lẫn người sử dụng AI đều có thể lười tư duy nếu quá phụ thuộc. Khi đó, những lỗi ảo giác hoặc sai lệch nghiêm trọng có thể gây thiệt hại thật.

Chi phí sử dụng cũng là dấu hỏi lớn. Các tác vụ càng phức tạp thì càng tiêu tốn năng lượng, đồng nghĩa với chi phí cao hơn, cả về tiền bạc lẫn môi trường.

Vậy bạn có nên bắt đầu xây dựng “tác nhân” cho riêng mình?​

Câu trả lời là có, nếu bạn biết mình đang làm gì. Công cụ như Microsoft Copilot Studio cho phép bạn dùng AI tác nhân một cách dễ tiếp cận, có kiểm soát. Còn nếu muốn đi xa hơn, bạn có thể bắt đầu viết tác nhân AI chỉ với 5 dòng mã bằng Langchain, nền tảng mở phổ biến hiện nay.

Tuy nhiên, trước khi bắt đầu, điều quan trọng là hiểu rõ: tác nhân không phải là trợ lý dễ thương chỉ biết vâng lời. Chúng là những hệ thống có sức mạnh, nhưng cũng đầy rủi ro. Càng hiểu rõ bản chất, bạn càng kiểm soát tốt hơn, thay vì bị điều khiển ngược lại. (Theconversation)