Sự thật về 200.000 nhân viên công nghệ bị sa thải: AI không phải là thủ phạm chính

[Hoàng Anh]

Những chủ đề về việc "AI thay thế lập trình viên" đã gây ra một làn sóng hoang mang trong cộng đồng công nghệ. Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn các dữ liệu, có thể thấy rằng dù trí tuệ nhân tạo (AI) có đóng một vai trò nhất định, nguyên nhân chính đằng sau việc hơn 200.000 nhân viên công nghệ bị sa thải trong hai năm qua lại phức tạp hơn rất nhiều.

Điều chỉnh sau giai đoạn "tăng trưởng nóng" thời đại dịch​

Sự thật là phần lớn các cuộc sa thải trong ngành công nghệ gần đây có nguồn gốc từ việc các công ty đã tuyển dụng quá mức trong giai đoạn đại dịch COVID-19. Từ năm 2020 đến 2022, nhu cầu về các dịch vụ trực tuyến, thương mại điện tử và giải pháp làm việc từ xa đã tăng vọt, khiến các gã khổng lồ công nghệ phải mở rộng quy mô nhân sự một cách chóng mặt.

Amazon đã tăng số lượng nhân viên từ gần 800.000 người vào năm 2019 lên hơn 1,6 triệu người vào cuối năm 2021. Tương tự, Meta đã tăng từ 44.000 nhân viên lên hơn 87.000. Tuy nhiên, khi nền kinh tế mở cửa trở lại, cùng với áp lực từ lạm phát và lãi suất cao, các công ty này đã buộc phải "siết chặt chi tiêu" và điều chỉnh lại lực lượng lao động về một mức hợp lý hơn.

Theo báo cáo từ Final Round AI, trong số hàng chục nghìn người mất việc, chỉ có một phần rất nhỏ được ghi nhận là do bị "thay thế bởi AI". Nguyên nhân chính vẫn là sự điều chỉnh của thị trường.

AI viết code thì nhanh, nhưng chưa thể thay thế con người​

Mặc dù các công cụ AI như GitHub Copilot có thể giúp tăng năng suất viết code lên tới 55%, nhưng thực tế cho thấy chúng vẫn còn những hạn chế lớn. Hơn 70% code do AI tạo ra vẫn cần phải được các lập trình viên con người chỉnh sửa thủ công trước khi có thể đưa vào sử dụng.

"AI có thể viết code, nhưng chưa thể hiểu con người – và phần lớn công việc phát triển phần mềm lại liên quan đến con người," CEO của NVIDIA, ông Jensen Huang, từng nhận xét.

Thực tế, công việc của một lập trình viên không chỉ là viết code. Theo một khảo sát của Stack Overflow, hơn 60% thời gian của họ được dành cho các hoạt động khác như phân tích yêu cầu, thiết kế kiến trúc hệ thống, giao tiếp với khách hàng và đảm bảo bảo mật. Đây là những công việc đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc và khả năng tương tác mà trí tuệ nhân tạo (AI) hiện tại vẫn chưa thể đáp ứng.

Hợp tác thay vì thay thế​

Trong bối cảnh đó, vai trò của AI đang được định vị là một "đối tác lập trình" (pair programmer), chứ không phải là một "người thay thế lập trình viên" (developer replacement). Chúng là những công cụ mạnh mẽ giúp tăng tốc công việc, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định cuối cùng.

Một yếu tố đáng chú ý khác là, trong khi các công ty công nghệ thông báo sa thải nhân viên với lý do "đẩy mạnh chiến lược AI", họ đồng thời vẫn nộp hàng nghìn đơn xin visa H1B để tuyển dụng lao động nước ngoài với mức lương thấp hơn. Điều này cho thấy mục đích thực sự của nhiều cuộc sa thải là cắt giảm chi phí hơn là do AI đã có thể thay thế hoàn toàn con người.

Cục Thống kê Lao động Mỹ thậm chí còn dự báo rằng số lượng việc làm trong lĩnh vực phát triển phần mềm sẽ còn tăng 25% từ nay đến năm 2032, bất chấp sự trỗi dậy của AI.

Vì vậy, thay vì lo lắng về việc bị AI thay thế, các lập trình viên nên tập trung vào việc học cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ để nâng cao năng suất và chất lượng công việc của mình. Tương lai của ngành công nghệ không phải là cuộc chiến giữa con người và máy móc, mà là sự hợp tác hiệu quả giữa hai bên.