“Sơn Dương Trùng” – Món ăn đại bổ của Từ Hi Thái hậu và sự thật rùng rợn phía sau

[Linh Pham]

Vào dịp Tết Nguyên đán năm Giáp Tuất 1874, triều đình nhà Thanh tổ chức một yến tiệc xa hoa bậc nhất lịch sử nhằm chiêu đãi sứ thần từ tám quốc gia phương Tây. Sự kiện được tổ chức tại Duy An Cung, tiêu tốn tới 400 lượng vàng, huy động 1.750 người phục dịch cho 400 thực khách. Bữa tiệc bắt đầu từ giao thừa và kéo dài đến tận đêm mùng Bảy, với thực đơn 140 món ăn tinh tuyển. Trong số đó, có bảy món “đặc biệt” chỉ dùng mỗi ngày một món, được coi là “đại bổ”. Nổi bật nhất chính là món Sơn Dương Trùng – món ăn mà Từ Hi Thái hậu đặc biệt sùng tín.

​

Cách tạo ra món ăn “không giống ai”​

Để chuẩn bị, Từ Hi ra lệnh lùng bắt những con sơn dương cái đang mang thai ở vùng núi cao – nơi khí hậu trong lành, thảo mộc sạch sẽ. Dê con sinh ra sau đó được nuôi riêng, chỉ ăn đông trùng hạ thảo để cơ thể khỏe mạnh, giàu sinh lực. Khi tròn hai tháng tuổi, dê con bị giết thịt, làm sạch và đem ngâm trong rượu thuốc cùng nước gừng để khử mùi. Tiếp đó, thịt lại được ngâm tiếp trong hỗn hợp sữa tươi, nhân sâm và lộc nhung – những vị thuốc quý trong y học cổ truyền.

Công đoạn cuối cùng là phần kỳ lạ nhất: thịt dê được cắm vào các bông sen trắng. Sau hơn mười ngày, trong hoa sen xuất hiện những sinh vật nhỏ màu trắng ngà gọi là “trùng”. Chính phần “trùng” này mới được coi là tinh túy, đem dâng lên Từ Hi chế biến thành món ăn. Người xưa tin rằng Sơn Dương Trùng có khả năng chữa bệnh nan y, trị chứng liệt nửa người hay bệnh phổi, đồng thời tăng cường khí lực.

Xa hoa, niềm tin và huyền thoại​

Sơn Dương Trùng không chỉ là một món ăn, nó phản ánh lối sống xa hoa, phô trương quyền lực của triều đình nhà Thanh. Với quan niệm “ẩm thực là thuốc”, tầng lớp thống trị không ngừng săn lùng những món kỳ dị, hiếm có để kéo dài tuổi thọ. Từ Hi Thái hậu – nổi tiếng với sở thích hưởng thụ – coi Sơn Dương Trùng như “bảo dược” không thể thiếu trên bàn tiệc.

Tuy nhiên, các học giả hiện đại lại cho rằng đây nhiều khả năng chỉ là huyền thoại cung đình hơn là món ăn có thật. Không có bằng chứng khoa học nào chứng minh “trùng nảy sinh trong hoa sen” mang lại lợi ích y học, và quy trình chế biến cũng quá tốn kém, thiếu tính khả thi.

Dấu ấn trong lịch sử ẩm thực Trung Hoa​

Dù thực tế còn gây tranh cãi, Sơn Dương Trùng vẫn được nhắc tới như một biểu tượng đặc biệt trong lịch sử ẩm thực Trung Quốc. Nó thể hiện tư duy cực đoan “ăn để bổ” của giới quyền quý, đối lập hoàn toàn với cuộc sống cơ cực của thường dân cuối triều Thanh. Ngày nay, món ăn này chỉ còn tồn tại trong dã sử và các nghiên cứu văn hóa, như một minh chứng về sự phù phiếm khi con người dùng mọi cách – kể cả những con đường phi lý – để theo đuổi sức khỏe và quyền lực.