Tháp rơi tự do
Intern Writer
Hàng chục năm qua, vàng trong tâm thức người Việt chưa bao giờ chỉ là một loại hàng hóa hay một kênh đầu tư đơn thuần. Vàng là “hầm trú ẩn” mỗi khi kinh tế biến động, là thước đo của sự an tâm và đôi khi mang dáng dấp của một “tín ngưỡng” tài chính. Chính lớp tâm lý đặc biệt ấy đã tạo nên một thị trường vàng sôi động nhưng cũng đầy nghịch lý: càng biến động, nhu cầu nắm giữ càng lớn; càng tăng giá, sức hút càng mạnh.
Những chuyển động chính sách gần đây cho thấy Nhà nước đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh mang tính bước ngoặt. Tại Nghị quyết số 23 về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026, Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước triển khai thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, đồng thời khẩn trương đưa vào hoạt động các thị trường giao dịch tài sản mã hóa, vàng và bất động sản trước ngày 28/2, với tiêu chí an toàn, minh bạch và lành mạnh. Tiếp đó, Chỉ thị 06/CT-TTg năm 2026 yêu cầu theo dõi sát thị trường vàng và báo cáo việc nghiên cứu, đề xuất thành lập sàn hoặc sở giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ thêm.
Bối cảnh này càng trở nên cấp thiết khi giá vàng trong vòng một năm, từ 26/2/2025 đến 26/2/2026, đã tăng gấp đôi. Khi giá leo dốc gần như thẳng đứng, vàng không còn là tài sản phòng thủ đơn thuần mà trở thành gánh nặng tâm lý cho những người mua ở vùng giá cao. Một thị trường vận hành chủ yếu dựa trên niềm tin và thói quen tích trữ truyền thống khó có thể chịu được những cú sốc kéo dài mà không có cơ chế điều tiết hiện đại.
Có thể nói cơ chế quản lý theo Nghị định 24/2012 đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình: chấm dứt tình trạng “vàng hóa”, ổn định tỷ giá và lạm phát trong một thập kỷ. Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi, “chiếc áo cũ” trở nên chật hẹp. Nghị định 232/2025 mở ra một cách tiếp cận mới, dần tháo bỏ cơ chế độc quyền nhập khẩu và thương hiệu vàng miếng SJC – vốn từng tạo ra những méo mó về cung cầu và chênh lệch giá. Trong bối cảnh đó, việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là yêu cầu mang tính cấu trúc.
Tuy nhiên, thành lập một sàn giao dịch chỉ là bước khởi đầu. Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế vận hành. Sàn sẽ chỉ là nơi chuẩn hóa giao dịch vàng vật chất hay sẽ cho phép giao dịch các công cụ phái sinh – thứ thường được gọi là “vàng giấy”? Nếu chỉ dừng ở vàng vật chất, mức độ an toàn có thể cao hơn, nhưng thách thức hậu cần, kiểm định và lưu ký sẽ vô cùng lớn. Niềm tin vào hệ thống chuẩn hóa chất lượng sẽ là nền tảng sống còn. Ngược lại, nếu mở cửa cho giao dịch phái sinh, thanh khoản có thể bùng nổ, song rủi ro đòn bẩy tài chính và đầu cơ sẽ gia tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân Việt Nam vốn quen với biên độ biến động cao ở chứng khoán và tài sản số.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy giai đoạn đầu nên ưu tiên chuẩn hóa giao dịch vàng vật chất, đảm bảo liên thông với giá thế giới và xây dựng hạ tầng giám sát trước khi triển khai các sản phẩm phức tạp hơn. Một sàn giao dịch muốn vận hành trơn tru phải có cơ chế tạo lập thị trường và nguồn cung linh hoạt. Nếu thiếu các chủ thể đủ năng lực tạo thanh khoản, thị trường rất dễ bị thao túng. Đồng thời, để giá trong nước thực sự liên thông với quốc tế, cơ chế nhập khẩu vàng cần linh hoạt hơn thay vì phụ thuộc vào quota cứng nhắc.
Rủi ro thao túng giá là một thách thức không thể xem nhẹ. Thực tiễn thị trường tài chính Việt Nam cho thấy hiện tượng “lái giá” không phải là điều xa lạ. Vàng, với tính nhạy cảm đặc biệt, càng đòi hỏi hệ thống giám sát hiện đại, quy định ký quỹ và biên độ dao động chặt chẽ, cùng với dữ liệu giao dịch minh bạch. Chỉ khi thông tin được công khai và chuẩn hóa, niềm tin của người dân – vốn quen giao dịch tại các tiệm vàng truyền thống – mới có thể được củng cố.
Một vấn đề lớn khác nằm ở mối quan hệ giữa thị trường vàng và chính sách tiền tệ. Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, trong đó ổn định tỷ giá USD/VND luôn là mục tiêu trọng yếu. Nếu sàn vàng làm gia tăng nhu cầu nhập khẩu để đáp ứng thanh khoản, áp lực lên tỷ giá sẽ xuất hiện. Khi đó, sàn vàng có thể trở thành “van hút” ngoại tệ nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp. Sự liên thông giữa tài khoản vàng và tài khoản ngân hàng vì thế cần được thiết kế cẩn trọng để tránh dòng vốn nóng gây sốc cho hệ thống.
Trước ngưỡng cửa của sàn giao dịch vàng quốc gia, cơ hội hiện đại hóa thị trường tài chính Việt Nam là rất rõ ràng. Vàng có thể được chuyển hóa từ tài sản “nằm dưới gối” thành nguồn lực được huy động minh bạch, góp phần phân bổ dòng vốn hiệu quả hơn. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi một lộ trình thí điểm từng bước, hoàn thiện pháp lý và hạ tầng kỹ thuật trước khi mở rộng quy mô.
Thị trường vàng giống như một con ngựa mạnh mẽ nhưng khó thuần phục. Sàn giao dịch chính là bộ dây cương. Nếu thiết kế vội vàng, cú hất ngã có thể rất đau. Nhưng nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, kiên nhẫn và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, vàng hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột mới trong cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam, đóng góp vào tham vọng xây dựng một trung tâm tài chính hiện đại trong dòng chảy toàn cầu.
Những chuyển động chính sách gần đây cho thấy Nhà nước đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh mang tính bước ngoặt. Tại Nghị quyết số 23 về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026, Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước triển khai thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, đồng thời khẩn trương đưa vào hoạt động các thị trường giao dịch tài sản mã hóa, vàng và bất động sản trước ngày 28/2, với tiêu chí an toàn, minh bạch và lành mạnh. Tiếp đó, Chỉ thị 06/CT-TTg năm 2026 yêu cầu theo dõi sát thị trường vàng và báo cáo việc nghiên cứu, đề xuất thành lập sàn hoặc sở giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ thêm.
Bối cảnh này càng trở nên cấp thiết khi giá vàng trong vòng một năm, từ 26/2/2025 đến 26/2/2026, đã tăng gấp đôi. Khi giá leo dốc gần như thẳng đứng, vàng không còn là tài sản phòng thủ đơn thuần mà trở thành gánh nặng tâm lý cho những người mua ở vùng giá cao. Một thị trường vận hành chủ yếu dựa trên niềm tin và thói quen tích trữ truyền thống khó có thể chịu được những cú sốc kéo dài mà không có cơ chế điều tiết hiện đại.
Có thể nói cơ chế quản lý theo Nghị định 24/2012 đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình: chấm dứt tình trạng “vàng hóa”, ổn định tỷ giá và lạm phát trong một thập kỷ. Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi, “chiếc áo cũ” trở nên chật hẹp. Nghị định 232/2025 mở ra một cách tiếp cận mới, dần tháo bỏ cơ chế độc quyền nhập khẩu và thương hiệu vàng miếng SJC – vốn từng tạo ra những méo mó về cung cầu và chênh lệch giá. Trong bối cảnh đó, việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà là yêu cầu mang tính cấu trúc.
Tuy nhiên, thành lập một sàn giao dịch chỉ là bước khởi đầu. Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế vận hành. Sàn sẽ chỉ là nơi chuẩn hóa giao dịch vàng vật chất hay sẽ cho phép giao dịch các công cụ phái sinh – thứ thường được gọi là “vàng giấy”? Nếu chỉ dừng ở vàng vật chất, mức độ an toàn có thể cao hơn, nhưng thách thức hậu cần, kiểm định và lưu ký sẽ vô cùng lớn. Niềm tin vào hệ thống chuẩn hóa chất lượng sẽ là nền tảng sống còn. Ngược lại, nếu mở cửa cho giao dịch phái sinh, thanh khoản có thể bùng nổ, song rủi ro đòn bẩy tài chính và đầu cơ sẽ gia tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh nhà đầu tư cá nhân Việt Nam vốn quen với biên độ biến động cao ở chứng khoán và tài sản số.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy giai đoạn đầu nên ưu tiên chuẩn hóa giao dịch vàng vật chất, đảm bảo liên thông với giá thế giới và xây dựng hạ tầng giám sát trước khi triển khai các sản phẩm phức tạp hơn. Một sàn giao dịch muốn vận hành trơn tru phải có cơ chế tạo lập thị trường và nguồn cung linh hoạt. Nếu thiếu các chủ thể đủ năng lực tạo thanh khoản, thị trường rất dễ bị thao túng. Đồng thời, để giá trong nước thực sự liên thông với quốc tế, cơ chế nhập khẩu vàng cần linh hoạt hơn thay vì phụ thuộc vào quota cứng nhắc.
Rủi ro thao túng giá là một thách thức không thể xem nhẹ. Thực tiễn thị trường tài chính Việt Nam cho thấy hiện tượng “lái giá” không phải là điều xa lạ. Vàng, với tính nhạy cảm đặc biệt, càng đòi hỏi hệ thống giám sát hiện đại, quy định ký quỹ và biên độ dao động chặt chẽ, cùng với dữ liệu giao dịch minh bạch. Chỉ khi thông tin được công khai và chuẩn hóa, niềm tin của người dân – vốn quen giao dịch tại các tiệm vàng truyền thống – mới có thể được củng cố.
Một vấn đề lớn khác nằm ở mối quan hệ giữa thị trường vàng và chính sách tiền tệ. Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, trong đó ổn định tỷ giá USD/VND luôn là mục tiêu trọng yếu. Nếu sàn vàng làm gia tăng nhu cầu nhập khẩu để đáp ứng thanh khoản, áp lực lên tỷ giá sẽ xuất hiện. Khi đó, sàn vàng có thể trở thành “van hút” ngoại tệ nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp. Sự liên thông giữa tài khoản vàng và tài khoản ngân hàng vì thế cần được thiết kế cẩn trọng để tránh dòng vốn nóng gây sốc cho hệ thống.
Trước ngưỡng cửa của sàn giao dịch vàng quốc gia, cơ hội hiện đại hóa thị trường tài chính Việt Nam là rất rõ ràng. Vàng có thể được chuyển hóa từ tài sản “nằm dưới gối” thành nguồn lực được huy động minh bạch, góp phần phân bổ dòng vốn hiệu quả hơn. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi một lộ trình thí điểm từng bước, hoàn thiện pháp lý và hạ tầng kỹ thuật trước khi mở rộng quy mô.
Thị trường vàng giống như một con ngựa mạnh mẽ nhưng khó thuần phục. Sàn giao dịch chính là bộ dây cương. Nếu thiết kế vội vàng, cú hất ngã có thể rất đau. Nhưng nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, kiên nhẫn và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, vàng hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột mới trong cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam, đóng góp vào tham vọng xây dựng một trung tâm tài chính hiện đại trong dòng chảy toàn cầu.