From Beijing with Love
Cháu đã lớn thế này rồi à. Lại đây chú ôm cái coi.
Một báo cáo mới đây của BBC đã hé lộ những trường hợp "khó tin" trong thế giới thực, nơi các phiên bản Windows lỗi thời vẫn đang âm thầm vận hành các hệ thống quan trọng. Điều này đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa tính ổn định, chi phí nâng cấp và những rủi ro tiềm ẩn khi tiếp tục sử dụng công nghệ cũ.
Một ví dụ điển hình là thang máy của một bệnh viện ở Thành phố New York được phát hiện trong năm nay, vẫn đang chạy trên nền tảng Windows XP. Đáng nói, phiên bản cuối cùng của hệ điều hành này đã mất hỗ trợ mở rộng từ Microsoft vào tháng 4 năm 2019. Thậm chí, một số máy ATM còn sử dụng các phiên bản cũ hơn nữa không chỉ Windows XP mà còn cả Windows NT, hệ điều hành ra đời từ tận năm 1993.
Tại sao những hệ thống "cổ lỗ sĩ" này vẫn tồn tại? Hóa ra, tính ổn định và khả năng tích hợp sâu với các hệ thống điều khiển độc quyền của Windows XP khiến nó trở thành lựa chọn lý tưởng cho các thiết lập không thay đổi trong nhiều năm. Hơn nữa, một kỹ thuật viên ATM ở New Jersey nói với BBC rằng chi phí nâng cấp các hệ thống này là rất lớn, bao gồm phần cứng mới, các rào cản pháp lý và việc phải viết lại phần mềm tùy chỉnh.
Nước Đức cũng có khoảnh khắc "hoài niệm Windows" vào năm ngoái khi Deutsche Bahn (công ty đường sắt quốc gia) đăng tin tuyển dụng yêu cầu kiến thức về MS-DOS và Windows 3.11. Những "di tích" này vẫn đang vận hành hệ thống hiển thị trên một số ít chuyến tàu, phần lớn cũng vì việc thay thế chúng đồng nghĩa với việc phải loại bỏ phần cứng có thể hoạt động thêm hàng thập kỷ nữa. Rồi đến hệ thống Muni Metro của San Francisco, cho đến gần đây vẫn cần một người cắm đĩa mềm vào hệ thống điều khiển tàu dựa trên DOS để khởi động nó mỗi sáng.
Tại San Diego, những chiếc máy in LightJet khổng lồ vẫn đang tạo ra các bản in ảnh chất lượng bảo tàng bằng Windows 2000. John Watts, người vận hành những chiếc máy này, cho biết việc nâng cấp sẽ tốn hàng chục nghìn đô la cho giấy phép phần mềm mới. Mặc dù ông thừa nhận "không thể chịu đựng nổi" máy tính Windows nhưng chúng lại là cách duy nhất để vận hành những chiếc máy in này.
Có lẽ trường hợp "cực đoan" nhất là tại Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ. Các bác sĩ ở đây đã và đang sử dụng Hệ thống Hồ sơ Bệnh nhân Điện tử (CPRS) để tra cứu hồ sơ bệnh nhân. Hệ thống này được giới thiệu vào năm 1997 nhưng lại chạy trên một nền tảng thậm chí còn cũ hơn được gọi là VistA, có từ năm 1985 và ban đầu được xây dựng cho MS-DOS. Và vì là DOS, điều đó có nghĩa là các bác sĩ phải sử dụng giao diện dựa trên văn bản, yêu cầu gõ đầy đủ đường dẫn tệp chỉ để mở một tài liệu. Tệ hơn nữa, một bác sĩ tâm thần nói với BBC rằng việc khởi động máy tính có thể mất tới 15 phút, bất kỳ sai sót nào như quên một dấu gạch ngang trong một lệnh, đều có thể ngốn thêm nhiều thời gian hơn nữa. Một hệ thống thay thế hiện đại đã được hứa hẹn, nhưng việc triển khai đầy đủ sẽ không hoàn thành cho đến ít nhất là năm 2031.
Những trường hợp trên cho thấy một thực tế đáng ngạc nhiên: công nghệ cũ dù không còn được hỗ trợ chính thức vẫn có thể tồn tại và vận hành các hệ thống quan trọng trong một thời gian dài. Lý do chính thường là chi phí nâng cấp quá cao, sự phức tạp trong việc thay thế các hệ thống đã tích hợp sâu, và đôi khi là tính ổn định "lỳ lợm" của các phần mềm cũ.
Mặc dù gần đây số lượng người dùng Windows 11 tăng đột biến và Microsoft đang tích cực thúc đẩy việc nâng cấp, các số liệu vẫn cho thấy Windows 10 vẫn là phiên bản hệ điều hành hàng đầu với 53% thị phần. Trong khi đó, Windows XP vẫn "ngoan cố" tồn tại với 0,33% thị phần, minh chứng cho sự phụ thuộc vào các nền tảng quen thuộc ngay cả khi hỗ trợ chính thức đã kết thúc.
Tuy nhiên, việc tiếp tục sử dụng các hệ điều hành lỗi thời cũng đi kèm với những rủi ro bảo mật không nhỏ. Việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, tính ổn định và nhu cầu bảo mật là một bài toán khó đối với nhiều tổ chức và doanh nghiệp trên toàn thế giới. Những câu chuyện về "Windows cổ sống dai" là lời nhắc nhở về sự phức tạp của quá trình chuyển đổi công nghệ và tầm quan trọng của việc lập kế hoạch nâng cấp hợp lý và kịp thời.
Một ví dụ điển hình là thang máy của một bệnh viện ở Thành phố New York được phát hiện trong năm nay, vẫn đang chạy trên nền tảng Windows XP. Đáng nói, phiên bản cuối cùng của hệ điều hành này đã mất hỗ trợ mở rộng từ Microsoft vào tháng 4 năm 2019. Thậm chí, một số máy ATM còn sử dụng các phiên bản cũ hơn nữa không chỉ Windows XP mà còn cả Windows NT, hệ điều hành ra đời từ tận năm 1993.
Tại sao những hệ thống "cổ lỗ sĩ" này vẫn tồn tại? Hóa ra, tính ổn định và khả năng tích hợp sâu với các hệ thống điều khiển độc quyền của Windows XP khiến nó trở thành lựa chọn lý tưởng cho các thiết lập không thay đổi trong nhiều năm. Hơn nữa, một kỹ thuật viên ATM ở New Jersey nói với BBC rằng chi phí nâng cấp các hệ thống này là rất lớn, bao gồm phần cứng mới, các rào cản pháp lý và việc phải viết lại phần mềm tùy chỉnh.
Nước Đức cũng có khoảnh khắc "hoài niệm Windows" vào năm ngoái khi Deutsche Bahn (công ty đường sắt quốc gia) đăng tin tuyển dụng yêu cầu kiến thức về MS-DOS và Windows 3.11. Những "di tích" này vẫn đang vận hành hệ thống hiển thị trên một số ít chuyến tàu, phần lớn cũng vì việc thay thế chúng đồng nghĩa với việc phải loại bỏ phần cứng có thể hoạt động thêm hàng thập kỷ nữa. Rồi đến hệ thống Muni Metro của San Francisco, cho đến gần đây vẫn cần một người cắm đĩa mềm vào hệ thống điều khiển tàu dựa trên DOS để khởi động nó mỗi sáng.
Tại San Diego, những chiếc máy in LightJet khổng lồ vẫn đang tạo ra các bản in ảnh chất lượng bảo tàng bằng Windows 2000. John Watts, người vận hành những chiếc máy này, cho biết việc nâng cấp sẽ tốn hàng chục nghìn đô la cho giấy phép phần mềm mới. Mặc dù ông thừa nhận "không thể chịu đựng nổi" máy tính Windows nhưng chúng lại là cách duy nhất để vận hành những chiếc máy in này.
Có lẽ trường hợp "cực đoan" nhất là tại Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ. Các bác sĩ ở đây đã và đang sử dụng Hệ thống Hồ sơ Bệnh nhân Điện tử (CPRS) để tra cứu hồ sơ bệnh nhân. Hệ thống này được giới thiệu vào năm 1997 nhưng lại chạy trên một nền tảng thậm chí còn cũ hơn được gọi là VistA, có từ năm 1985 và ban đầu được xây dựng cho MS-DOS. Và vì là DOS, điều đó có nghĩa là các bác sĩ phải sử dụng giao diện dựa trên văn bản, yêu cầu gõ đầy đủ đường dẫn tệp chỉ để mở một tài liệu. Tệ hơn nữa, một bác sĩ tâm thần nói với BBC rằng việc khởi động máy tính có thể mất tới 15 phút, bất kỳ sai sót nào như quên một dấu gạch ngang trong một lệnh, đều có thể ngốn thêm nhiều thời gian hơn nữa. Một hệ thống thay thế hiện đại đã được hứa hẹn, nhưng việc triển khai đầy đủ sẽ không hoàn thành cho đến ít nhất là năm 2031.
Những trường hợp trên cho thấy một thực tế đáng ngạc nhiên: công nghệ cũ dù không còn được hỗ trợ chính thức vẫn có thể tồn tại và vận hành các hệ thống quan trọng trong một thời gian dài. Lý do chính thường là chi phí nâng cấp quá cao, sự phức tạp trong việc thay thế các hệ thống đã tích hợp sâu, và đôi khi là tính ổn định "lỳ lợm" của các phần mềm cũ.
Mặc dù gần đây số lượng người dùng Windows 11 tăng đột biến và Microsoft đang tích cực thúc đẩy việc nâng cấp, các số liệu vẫn cho thấy Windows 10 vẫn là phiên bản hệ điều hành hàng đầu với 53% thị phần. Trong khi đó, Windows XP vẫn "ngoan cố" tồn tại với 0,33% thị phần, minh chứng cho sự phụ thuộc vào các nền tảng quen thuộc ngay cả khi hỗ trợ chính thức đã kết thúc.
Tuy nhiên, việc tiếp tục sử dụng các hệ điều hành lỗi thời cũng đi kèm với những rủi ro bảo mật không nhỏ. Việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, tính ổn định và nhu cầu bảo mật là một bài toán khó đối với nhiều tổ chức và doanh nghiệp trên toàn thế giới. Những câu chuyện về "Windows cổ sống dai" là lời nhắc nhở về sự phức tạp của quá trình chuyển đổi công nghệ và tầm quan trọng của việc lập kế hoạch nâng cấp hợp lý và kịp thời.
