Nga vẫn sản xuất được tên lửa và UAV giữa hàng nghìn lệnh trừng phạt từ phương Tây, bí quyết nằm ở đâu?

[ThanhDat]

Từ khi Nga tham gia xung đột ở Ukraine năm 2022, nước này phải hứng chịu hơn 14.000 lệnh trừng phạt từ phương Tây, chủ yếu nhắm vào chuỗi sản xuất công nghiệp quân sự. Các biện pháp hạn chế tập trung vào việc cấm cung cấp máy công cụ chính xác và linh kiện điện tử, với mục tiêu làm suy yếu khả năng sản xuất vũ khí của Nga.

Trước đây, các nhà máy quân sự Nga phụ thuộc vào máy móc và chip từ châu Âu, Mỹ để sản xuất tên lửa, xe tăng. Khi các kênh nhập khẩu bị cắt, dây chuyền sản xuất chậm lại, nhiều nhà máy giảm hơn một nửa sản lượng. Năm 2023, Nga buộc phải tìm đường nhập khẩu mới, nhưng việc vận chuyển hàng qua Trung Á liên tục bị phát hiện và tịch thu. Ngành công nghiệp quốc phòng đứng trước nguy cơ đình trệ, đe dọa khả năng cung ứng cho chiến trường.

Nga có hai lựa chọn: dùng công ty vỏ bọc để lách luật nhập hàng từ phương Tây, hoặc hợp tác với Trung Quốc để mua thiết bị công nghiệp. Sau khi cách đầu tiên bị bít đường, Nga chuyển hẳn sang hướng thứ hai. Năm 2023, nhập khẩu máy công cụ CNC từ Trung Quốc tăng gấp mười lần so với trước chiến tranh. Những máy này giúp phục hồi sản xuất vỏ tên lửa và nòng pháo.

Sự phát triển công nghiệp nhanh của Trung Quốc khiến nước này trở thành đối tác chủ chốt. Không thể nhập khẩu từ Đức hay Nhật Bản, Nga buộc phải xoay sang châu Á. Năm 2024, Nga nhập hơn 22.000 máy công cụ, 70% từ Trung Quốc. Trong lĩnh vực điện tử, 90% linh kiện của Nga đến từ Trung Quốc, dùng trong máy bay không người lái và tên lửa hành trình. Nga thậm chí mua máy công cụ Nhật đã qua sử dụng từ Trung Quốc để sản xuất hệ thống phòng không. Dù chịu lệnh cấm, thương mại Nga-Trung vẫn tiếp tục phát triển.

Lối thoát từ hợp tác phương Đông​

Tình trạng thiếu linh kiện của Nga ngày càng nghiêm trọng, buộc nước này tăng nhập khẩu từ Trung Quốc. Giá trị nhập máy công cụ CNC tăng từ 6,5 triệu USD (khoảng 166 tỷ VNĐ) lên 68 triệu USD (khoảng 1.74 nghìn tỷ VNĐ). Các công ty như AMG nhập máy Tsugami của Nhật qua trung gian Trung Quốc để lắp tại nhà máy động cơ phản lực. Năm 2024, xuất khẩu máy công cụ Trung Quốc sang Nga đạt hàng tỷ USD, góp phần phục hồi sản xuất tên lửa.

Các linh kiện điện tử từ Trung Quốc chiếm 90% lượng nhập khẩu, được lắp vào bảng mạch tên lửa hành trình. Nga không thể mua từ phương Tây nên phải dựa vào Trung Quốc, tạo mối quan hệ cùng có lợi. Các đơn hàng lớn từ Nga đã thúc đẩy công nghiệp máy công cụ Trung Quốc phát triển, đặc biệt trong mảng CNC cao cấp.

Đến năm 2025, Trung Quốc bắt đầu siết kiểm soát xuất khẩu máy công cụ có độ chính xác cao, nhưng Nga vẫn nhập được hàng tầm trung qua Kazakhstan. Xuất khẩu hàng lưỡng dụng của Trung Quốc sang Nga nửa đầu năm 2025 đạt 1,9 tỷ USD (khoảng 48.7 nghìn tỷ VNĐ), bao gồm bảng mạch và mô-đun. Dù tổng lượng hàng ưu tiên cao của Nga giảm 45%, Trung Quốc vẫn chiếm tới 90%.

Thương mại song phương mở rộng sang linh kiện máy bay không người lái, với giá trị xuất khẩu động cơ Trung Quốc nửa đầu 2025 tăng 37% so với hai năm trước. Nga dùng các linh kiện này để sản xuất tên lửa Iskander, tăng sản lượng gấp ba lần năm 2023. Sự phụ thuộc của Nga vào Trung Quốc tăng từ 32% năm 2021 lên 89% năm 2023, và vẫn giữ mức cao trong năm 2025. Hai nước tổ chức 117 cuộc tập trận chung trong năm, thể hiện quan hệ hợp tác ngày càng sâu.

Nga cung cấp năng lượng, Trung Quốc cung cấp công nghệ, tạo sự bổ trợ chiến lược. Dù phương Tây lên tiếng chỉ trích, Trung Quốc giữ lập trường trung lập, chỉ tập trung vào thương mại, không bán vũ khí sát thương.

Cơ hội phục hồi ngành công nghiệp quân sự​

Năm 2025, dù Trung Quốc tăng kiểm soát xuất khẩu, hợp tác với Nga vẫn duy trì. Tổng kim ngạch thương mại vượt 200 tỷ USD (khoảng 5.12 triệu tỷ VNĐ). Nga tiếp tục nhập chip, thiết bị viễn thông và máy móc thông qua trung gian. Các nhà máy quân sự Nga giữ sản lượng ổn định, trong khi dây chuyền sản xuất tên lửa vẫn hoạt động nhờ linh kiện Trung Quốc.

Bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây và danh sách cấm mở rộng từ Mỹ và EU, Nga vẫn mở rộng sản xuất trong nước. Tháng 6 năm 2025, hai nước đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, tăng nhập khẩu linh kiện máy bay không người lái. Đến tháng 9, Trung Quốc xuất khẩu thêm động cơ giúp Nga tăng sản lượng UAV. Dù chất lượng vũ khí giảm nhẹ, sản lượng lại tăng, giúp Nga giữ thế chủ động.

Nga đổi năng lượng lấy công nghệ Trung Quốc, trong khi phương Tây lo ngại về ảnh hưởng lâu dài. Thương mại và đầu tư vào công nghiệp quốc phòng Nga đang phục hồi, cùng các nỗ lực nghiên cứu, nâng cấp công nghệ máy công cụ. Mối quan hệ này không chỉ là tạm thời, mà trở thành hướng đi chiến lược lâu dài, giúp Nga duy trì năng lực quốc phòng bất chấp áp lực quốc tế. (Sohu)