Yu Ki San
Topaz
Trong nhiều năm, Meta đã huấn luyện AI của mình bằng hàng tỷ hình ảnh công khai trên Facebook và Instagram. Giờ đây, công ty này đang tiến thêm một bước, bắt đầu tiếp cận cả những hình ảnh riêng tư, chưa từng được đăng tải trong thư viện ảnh của người dùng. Dù Meta khẳng định chưa sử dụng kho ảnh này để huấn luyện AI, nhưng các điều khoản dịch vụ mập mờ đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về quyền riêng tư.
Theo ghi nhận từ TechCrunch, nhiều người dùng Facebook khi cố gắng đăng Story đã nhận được một thông báo pop-up, mời họ lựa chọn tham gia tính năng "xử lý qua đám mây" (cloud processing). Thông báo này cho biết Facebook sẽ "chọn lọc phương tiện từ thư viện ảnh của bạn và tải nó lên đám mây của chúng tôi một cách thường xuyên" để tạo ra các "ý tưởng như ảnh ghép, video tóm tắt, tạo kiểu bằng AI hoặc các chủ đề như sinh nhật hay tốt nghiệp".
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, khi đồng ý với tính năng này, người dùng cũng đồng ý với các điều khoản AI của Meta. Các điều khoản này cho phép AI của công ty phân tích "phương tiện và đặc điểm khuôn mặt" trong những bức ảnh chưa được đăng tải, cũng như các dữ liệu khác như ngày chụp, sự hiện diện của người và vật thể trong ảnh. Nghiêm trọng hơn, người dùng còn cấp cho Meta quyền "lưu giữ và sử dụng" thông tin cá nhân đó.
Đối mặt với những lo ngại, Meta đã nhanh chóng lên tiếng. "Thử nghiệm này không sử dụng ảnh của mọi người để cải thiện hoặc huấn luyện các mô hình AI của chúng tôi," ông Ryan Daniels, Giám đốc phụ trách các vấn đề công của Meta, cho biết. Công ty khẳng định đây là một tính năng hoàn toàn tự nguyện (opt-in) và người dùng có thể tắt bất cứ lúc nào.
Tuy nhiên, lời trấn an này không xóa đi được những nghi vấn. Khi được hỏi liệu Meta có thể sử dụng những bức ảnh này để huấn luyện AI trong tương lai hay không, công ty đã không đưa ra câu trả lời rõ ràng. Điều này tạo ra một sự khác biệt lớn so với Google. Google tuyên bố rõ ràng rằng họ không huấn luyện các mô hình AI tạo sinh bằng dữ liệu cá nhân từ Google Photos, trong khi các điều khoản hiện tại của Meta lại không có sự miễn trừ tương tự cho kho ảnh riêng tư của người dùng.
Hơn nữa, dù Meta nói rằng tính năng này chỉ truy xuất ảnh trong vòng 30 ngày, các điều khoản lại cho thấy họ có thể lưu giữ một số dữ liệu lâu hơn. "Các đề xuất dựa trên chủ đề, chẳng hạn như thú cưng, đám cưới và lễ tốt nghiệp, có thể bao gồm các phương tiện cũ hơn 30 ngày," Meta viết.
Tính năng mới này cho thấy một sự xâm phạm tiềm tàng vào dữ liệu vốn được coi là riêng tư của người dùng, vượt qua ranh giới của việc chủ động quyết định đăng một bức ảnh để tiêu thụ công khai. Quyền riêng tư của người dùng một lần nữa bị đặt dưới một dấu hỏi lớn.
Thực tế, ngay cả khi người dùng chưa nhận biết được tính năng này, các thuật toán của Meta dường như đã bắt đầu hoạt động. Theo các bài đăng trên Reddit, một người dùng đã báo cáo rằng Facebook đã tự động biến những bức ảnh cưới của cô thành phong cách hoạt hình của Studio Ghibli mà cô không hề hay biết.
May mắn là, người dùng Facebook có tùy chọn để tắt tính năng xử lý qua đám mây trong phần cài đặt của mình. Một khi được kích hoạt, các bức ảnh chưa đăng tải cũng sẽ bắt đầu bị xóa khỏi đám mây sau 30 ngày. Vụ việc này là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về việc người dùng cần phải luôn đọc kỹ các điều khoản dịch vụ, đặc biệt là khi các công ty công nghệ ngày càng "khát" dữ liệu huấn luyện AI.
Tính năng "xử lý qua đám mây" và những điều khoản đáng lo ngại
Theo ghi nhận từ TechCrunch, nhiều người dùng Facebook khi cố gắng đăng Story đã nhận được một thông báo pop-up, mời họ lựa chọn tham gia tính năng "xử lý qua đám mây" (cloud processing). Thông báo này cho biết Facebook sẽ "chọn lọc phương tiện từ thư viện ảnh của bạn và tải nó lên đám mây của chúng tôi một cách thường xuyên" để tạo ra các "ý tưởng như ảnh ghép, video tóm tắt, tạo kiểu bằng AI hoặc các chủ đề như sinh nhật hay tốt nghiệp".
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, khi đồng ý với tính năng này, người dùng cũng đồng ý với các điều khoản AI của Meta. Các điều khoản này cho phép AI của công ty phân tích "phương tiện và đặc điểm khuôn mặt" trong những bức ảnh chưa được đăng tải, cũng như các dữ liệu khác như ngày chụp, sự hiện diện của người và vật thể trong ảnh. Nghiêm trọng hơn, người dùng còn cấp cho Meta quyền "lưu giữ và sử dụng" thông tin cá nhân đó.
Lời trấn an từ Meta và những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Đối mặt với những lo ngại, Meta đã nhanh chóng lên tiếng. "Thử nghiệm này không sử dụng ảnh của mọi người để cải thiện hoặc huấn luyện các mô hình AI của chúng tôi," ông Ryan Daniels, Giám đốc phụ trách các vấn đề công của Meta, cho biết. Công ty khẳng định đây là một tính năng hoàn toàn tự nguyện (opt-in) và người dùng có thể tắt bất cứ lúc nào.
Tuy nhiên, lời trấn an này không xóa đi được những nghi vấn. Khi được hỏi liệu Meta có thể sử dụng những bức ảnh này để huấn luyện AI trong tương lai hay không, công ty đã không đưa ra câu trả lời rõ ràng. Điều này tạo ra một sự khác biệt lớn so với Google. Google tuyên bố rõ ràng rằng họ không huấn luyện các mô hình AI tạo sinh bằng dữ liệu cá nhân từ Google Photos, trong khi các điều khoản hiện tại của Meta lại không có sự miễn trừ tương tự cho kho ảnh riêng tư của người dùng.
Hơn nữa, dù Meta nói rằng tính năng này chỉ truy xuất ảnh trong vòng 30 ngày, các điều khoản lại cho thấy họ có thể lưu giữ một số dữ liệu lâu hơn. "Các đề xuất dựa trên chủ đề, chẳng hạn như thú cưng, đám cưới và lễ tốt nghiệp, có thể bao gồm các phương tiện cũ hơn 30 ngày," Meta viết.
Sự xâm phạm quyền riêng tư và phản ứng của cộng đồng
Tính năng mới này cho thấy một sự xâm phạm tiềm tàng vào dữ liệu vốn được coi là riêng tư của người dùng, vượt qua ranh giới của việc chủ động quyết định đăng một bức ảnh để tiêu thụ công khai. Quyền riêng tư của người dùng một lần nữa bị đặt dưới một dấu hỏi lớn.
Thực tế, ngay cả khi người dùng chưa nhận biết được tính năng này, các thuật toán của Meta dường như đã bắt đầu hoạt động. Theo các bài đăng trên Reddit, một người dùng đã báo cáo rằng Facebook đã tự động biến những bức ảnh cưới của cô thành phong cách hoạt hình của Studio Ghibli mà cô không hề hay biết.
May mắn là, người dùng Facebook có tùy chọn để tắt tính năng xử lý qua đám mây trong phần cài đặt của mình. Một khi được kích hoạt, các bức ảnh chưa đăng tải cũng sẽ bắt đầu bị xóa khỏi đám mây sau 30 ngày. Vụ việc này là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về việc người dùng cần phải luôn đọc kỹ các điều khoản dịch vụ, đặc biệt là khi các công ty công nghệ ngày càng "khát" dữ liệu huấn luyện AI.
