Điều gì xảy ra nếu AI tăng trưởng 30% mỗi năm?

[Nhung Phan]

Nếu trí tuệ nhân tạo có thể giúp kinh tế toàn cầu tăng trưởng 20-30% mỗi năm thì điều gì sẽ xảy ra với công việc, tài sản và tiền lương của bạn?

Trong phần lớn lịch sử nhân loại, tăng trưởng kinh tế là thứ xa xỉ. Từ thời cổ đại đến năm 1700, GDP toàn cầu chỉ nhích lên khoảng 0,1% mỗi năm. Chỉ đến khi những sáng kiến cơ khí như máy kéo sợi Jenny và động cơ hơi nước xuất hiện, tốc độ này mới bắt đầu tăng lên. Thế kỷ 20 đưa mức tăng trưởng trung bình lên khoảng 2,8%, đủ để GDP toàn cầu nhân đôi mỗi 25 năm.

Nhưng với AI, đặc biệt là khi đạt tới AGI (trí tuệ nhân tạo tổng quát), nhiều người tin rằng chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một cú nổ tăng trưởng mới. Các nhà lạc quan nhất cho rằng AI có thể đẩy mức tăng trưởng lên tới 20-30% mỗi năm, một viễn cảnh có thể làm đảo lộn mọi thị trường từ lao động đến tài chính.

Từ con người đến ý tưởng, rồi đến… AI​

Trước đây, tăng trưởng kinh tế đến từ việc có thêm con người. Nhiều nông dân hơn, nhiều sản lượng hơn. Nhưng đó là một chu kỳ nghèo đói. Chỉ khi con người bắt đầu tạo ra nhiều ý tưởng hơn, tăng trưởng thực sự mới xảy ra.

AGI hứa hẹn phá vỡ giới hạn này. Nó có thể tạo ra ý tưởng, cải tiến công nghệ, điều hành dự án và thúc đẩy đổi mới mà không cần tăng dân số. Trong một số mô hình, chỉ cần AI có thể tự động hóa khoảng 30% công việc, tốc độ tăng trưởng GDP có thể vượt quá 20% mỗi năm.

Tuy nhiên, chỉ tự động hóa sản xuất thì chưa đủ. Tăng trưởng bùng nổ thực sự chỉ xảy ra khi AI thay con người trong nhiệm vụ khó nhất: phát minh ra công nghệ mới. Đây chính là mấu chốt của viễn cảnh “siêu tăng trưởng”.

Khi lao động bị thay thế, ai sẽ còn được trả lương?​

Lịch sử cho thấy, trong giai đoạn đầu của các cuộc cách mạng công nghiệp, người lao động thường không được hưởng lợi. Và với AI, nguy cơ này còn lớn hơn. Nếu AGI có thể làm việc nhanh hơn, rẻ hơn, lương lao động sẽ bị ép xuống, thậm chí trở nên không còn cần thiết.

Những ai sở hữu “vốn”, tức cổ phiếu, đất đai, tài sản, hoặc hệ thống AI, sẽ là người hưởng lợi. Về lâu dài, toàn bộ thu nhập trong nền kinh tế có thể chảy về tay những người sở hữu các công cụ tạo ra giá trị.

Song vẫn còn những điểm sáng. Một số công việc không dễ bị thay thế, như sửa ống nước, chăm sóc trẻ em, huấn luyện thể thao. Những ngành này có thể hưởng lợi từ hiệu ứng “Baumol”, chi phí nhân công tăng dù năng suất không đổi, đơn giản vì không ai làm nữa nếu mức lương không cao hơn ngành AI.

Siêu tăng trưởng, nhưng không cho tất cả​

Ngay cả khi AI làm cho hàng hóa và dịch vụ rẻ đi gần như bằng không, không phải ai cũng được hưởng lợi ngang nhau. Những người làm công việc trí óc bị thay thế có thể phải chuyển sang các công việc tay chân, nơi chi phí lại tăng vì thiếu nhân lực.

Mô hình kinh tế cho thấy, trong một thế giới tăng trưởng siêu tốc, giá của các yếu tố khó cải thiện, như chăm sóc con người, sẽ leo thang. Kinh tế có thể phát triển nhờ AI, nhưng giới hạn vẫn đến từ những gì cần bàn tay con người.

Và khi AI phát triển, đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng, dữ liệu, trung tâm dữ liệu, phần cứng sẽ bùng nổ. Nếu bạn sở hữu đất, nơi có thể xây trung tâm dữ liệu hoặc trang trại năng lượng mặt trời, bạn có thể đang ngồi trên mỏ vàng.

Trong một nền kinh tế có thể tăng trưởng 30% mỗi năm, điều gì sẽ xảy ra với cổ phiếu, lãi suất, tiết kiệm và chi tiêu? Câu trả lời là: không ai biết chắc. Giá tài sản có thể tăng vọt nếu tăng trưởng được đảm bảo, hoặc giảm mạnh nếu lãi suất cũng tăng nhanh.

Thậm chí, một siêu AI có thể tạo ra sự “bùng nổ vô tận” về thông tin, vốn và cải tiến công nghệ, thứ mà một số nhà kinh tế gọi là “điểm kỳ dị”. Nhưng đây vẫn là một giả định.

Điều chắc chắn là: nếu siêu tăng trưởng xảy ra, những người sở hữu vốn sẽ là người chiến thắng đầu tiên. Còn nếu bạn không sở hữu vốn, thì câu hỏi là: bạn đang làm gì để chuẩn bị?

Ở Việt Nam, liệu chúng ta sẽ là người sở hữu vốn, hay người bị thay thế? Bạn đang chuẩn bị cho tương lai AI theo hướng nào? (economist)