Deloitte và vụ “ảo giác AI” 290.000 đô la gây chấn động ngành tư vấn

[Nguyễn Hoàng]

Nếu một trong những công ty kiểm toán hàng đầu thế giới còn vấp ngã vì AI, liệu chúng ta có đang quá tin vào “trí tuệ nhân tạo” hơn là trí tuệ con người?

Khi Deloitte “vấp ngã” vì AI​

Tập đoàn kiểm toán – tư vấn Deloitte vừa phải hoàn lại một phần tiền cho chính phủ Úc, sau khi phát hiện bản báo cáo họ nộp có nhiều lỗi nghiêm trọng do được soạn thảo bằng AI.

Báo cáo này vốn được đặt hàng để đánh giá hệ thống phúc lợi tự động phạt người tìm việc, một chủ đề khá nhạy cảm liên quan đến quyền lợi xã hội. Nhưng khi công bố, người ta phát hiện trong tài liệu có những trích dẫn nghiên cứu “không hề tồn tại” — được gán cho cả các học giả của Đại học Sydney và Đại học Lund (Thụy Điển).

Chính phủ Úc khẳng định các kết luận cốt lõi vẫn giữ nguyên, song yêu cầu Deloitte hoàn tiền và chỉnh sửa toàn bộ phần nội dung lỗi. Phiên bản đã sửa được đăng lại đầu tháng 10. Đây là sự cố hiếm gặp trong ngành tư vấn chuyên nghiệp, nơi độ chính xác từng dòng chữ có thể ảnh hưởng đến cả chính sách quốc gia.

Khi “ảo giác AI” trở thành rủi ro thật​

Hiện tượng này, trong giới công nghệ gọi là “AI hallucination” – tức việc AI tự tạo ra thông tin không có thật nhưng nghe rất hợp lý. Dù công nghệ ngày càng mạnh mẽ, ngay cả những mô hình tiên tiến như GPT-4o vẫn có thể mắc lỗi này nếu không được kiểm chứng chặt chẽ.

Điều đáng nói là Deloitte không đơn độc. Các “ông lớn” khác trong ngành như PwC, EY, KPMG hay McKinsey đều đang rót hàng tỷ USD vào AI, với kỳ vọng tăng tốc quy trình kiểm toán và tư vấn. Nhưng những cơ quan giám sát tại Anh và Mỹ đã sớm cảnh báo: nếu lạm dụng AI mà không có sự giám sát của con người, chất lượng báo cáo có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong trường hợp này, Deloitte thừa nhận có sử dụng công cụ dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn của Azure OpenAI GPT-4o, được chính phủ Úc cấp phép. Tuy nhiên, họ khẳng định phiên bản sửa lỗi đã hiệu chỉnh toàn bộ các phần trích dẫn sai mà không làm thay đổi các khuyến nghị chính.

Bài học về “trí tuệ” và “trách nhiệm”​

Vụ việc của Deloitte là một lời nhắc thẳng thắn: AI có thể giúp tiết kiệm thời gian, nhưng không thể thay thế sự kiểm chứng của con người. Trong những lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác và trách nhiệm cao như kiểm toán hay tư vấn chính sách, việc sử dụng AI mà thiếu kiểm soát chẳng khác nào “giao tay lái cho một người mù bản đồ”.

Câu chuyện này khiến nhiều người trong giới công nghệ và truyền thông phải nhìn lại: AI không sai, nhưng người dùng nó phải hiểu giới hạn của công cụ mình cầm. Có lẽ, “trí tuệ nhân tạo” vẫn cần được soi chiếu bởi “trí tuệ thật” – và điều đó đến từ con người.

Nguồn bài viết: https://vietnamnet.vn/dung-ai-viet-bao-cao-ong-lon-kiem-toan-nhan-cai-ket-dang-2449902.html