Sasha
Writer
Ẩn sâu trong một sườn núi phía nam Tehran là một nhà máy làm giàu đóng vai trò quan trọng đối với tham vọng hạt nhân của Iran.
Israel có thể đã đạt được sự thống trị trên bầu trời của Iran nhưng cơ sở hạt nhân Fordo (một số nguồn tin gọi là Fordow) – nằm dưới lòng đất còn sâu hơn so với đường hầm eo biển Manche nối liền Anh và Pháp - vẫn nằm ngoài tầm với của vũ khí Israel.
Hình ảnh vệ tinh về cơ sở làm giàu uranium Fordo của Iran vào năm 2024.
Chỉ có Mỹ được coi là có một quả bom đủ lớn để phá hủy Fordo.
Cơ sở làm giàu Fordo là gì?
Nằm cách thủ đô Tehran khoảng 96km về phía nam, cơ sở làm giàu uranium tại Fordo nằm ở một vùng núi gần thành phố Qom.
Khu phức hợp tại Fordo ban đầu là một loạt các đường hầm được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo tinh nhuệ của đất nước sử dụng, nhưng Iran đã thừa nhận sự tồn tại của nhà máy làm giàu vào năm 2009 sau khi các cơ quan tình báo phương Tây tiết lộ.
Cơ sở ngầm này được cho là bao gồm hai đường hầm chính chứa các máy ly tâm được sử dụng để làm giàu uranium, cũng như một mạng lưới các đường hầm nhỏ hơn.
Fordo có phải là bất khả xâm phạm không?
Nhà máy Fordo đặt ra một thách thức độc đáo đối với quân đội Israel vì độ sâu của các cơ sở ngầm.
Để gây ra bất kỳ thiệt hại có ý nghĩa nào cho địa điểm này, Israel sẽ cần phải có những loại bom "phá boongke" có khả năng xuyên sâu vào lòng đất.
Israel được cho là có những vũ khí như vậy nhưng chúng chỉ có thể hoạt động ở độ sâu dưới 10m. Tuy nhiên, Mỹ có một quả bom có thể thực hiện được nhiệm vụ này: Bom xuyên phá vũ khí hạng nặng GBU-57 (MOP) nặng hơn 13.600 kg.
Hình ảnh vệ tinh cơ sở làm giàu uranium Fordo của Iran chụp vào ngày 14/6 cho thấy chưa bị thiệt hại nào đáng kể sau các đợt không kích của Israel.
Theo các nhà phân tích tại Janes, một công ty tình báo quốc phòng, lớp vỏ và trọng lượng nặng của MOP cho phép nó xuyên qua khoảng 18m bê tông hoặc 61m đất trước khi phát nổ.
Nhưng ngay cả một cuộc tấn công bằng MOP cũng không đảm bảo phá hủy được địa điểm Fordo vì người ta cho rằng các đường hầm nằm sâu 80-90m dưới bề mặt.
Nơi này sâu hơn nhiều so với địa điểm làm giàu uranium ngầm khác của Iran tại Natanz, nơi mà các nhà phân tích tin rằng nằm sâu khoảng 20m dưới bề mặt. Israel đã nhắm mục tiêu vào cơ sở Natanz và các chuyên gia tin rằng hiện tại nó đã "bị hư hại nghiêm trọng nếu không muốn nói là bị phá hủy hoàn toàn".
Phó Đô đốc Mark Mellett, cựu chỉ huy Lực lượng Phòng vệ Ireland, nói với hãng tin BBC rằng khả năng những "bom phá boongke" này có thể phá hủy một địa điểm như Fordo sẽ phụ thuộc vào mức độ gia cố của các đường hầm ngầm.
Bom phá boongke nặng 13,6 tấn của Mỹ
“[Iran] sẽ biết thông số kỹ thuật của loại vũ khí này. Họ sẽ biết những gì họ cần để thử và chống chịu từ loại vũ khí này. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là, [các cơ sở Fordo] có nằm ngoài tầm với của vũ khí đó không?”
Một dấu hiệu cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị sử dụng MOP vào các mục tiêu ở Iran là việc triển khai máy bay ném bom tàng hình B-2 đến Diego Garcia, một căn cứ không quân cách Iran 3.700 km nhưng nằm trong phạm vi hoạt động của B-2.
Mỹ chuyển 6 máy bay ném bom tàng hình B-2 đến Diego Garcia, một căn cứ không quân cách Iran 3.700 km
B-2 là máy bay ném bom duy nhất của Mỹ có khả năng mang bom MOP dài 6,2m.
Sáu máy bay ném bom B-2 đã được chụp ảnh tại căn cứ ở Diego Garcia vào đầu tháng 4, nhưng không rõ liệu có máy bay nào vẫn đồn trú ở đó hay không vì chúng không xuất hiện trong các hình ảnh vệ tinh gần đây về địa điểm này.
Thống chế Không quân Greg Bagwell - cựu phó chỉ huy tác chiến của Không quân Hoàng gia Anh - nói với BBC rằng Mỹ có thể duy trì các nhiệm vụ B-2 di chuyển từ Diego Garcia hiệu quả hơn nhiều so với việc để các máy bay hoạt động từ các căn cứ ở Mỹ.
Nhưng ông nói thêm: "Những gì chúng ta đang nói ở đây không phải là một hoạt động kéo dài chống lại các boongke. Có thể chỉ cần một hoặc hai trong số những vũ khí chuyên dụng này để tạo ra sự đột phá mà bạn đang tìm kiếm."
Liệu Mỹ có tham gia không?
Mặc dù Mỹ đã giúp bắn hạ các tên lửa của Iran được gửi đến Israel để trả đũa, nhưng họ chưa trực tiếp tham gia vào bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran.
Nhưng phân tích của BBC cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị cho một vai trò rộng hơn trong cuộc xung đột. Trong vài ngày qua, 30 máy bay quân sự của Mỹ đã được chuyển từ các căn cứ ở Mỹ đến Châu Âu. Nhiều trong số chúng là máy bay tiếp nhiên liệu trên không KC-135 được sử dụng để tiếp nhiên liệu cho máy bay phản lực chiến đấu và máy bay ném bom.
Justin Bronk, một nhà phân tích cấp cao của Viện nghiên cứu Royal United Services, cho biết các đợt triển khai này "gợi ý rất nhiều" rằng Mỹ đang đưa ra các kế hoạch dự phòng để "hỗ trợ các hoạt động chiến đấu chuyên sâu" trong khu vực trong những tuần tới.
Phát biểu tại Nhà Trắng vào ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông vẫn đang cân nhắc liệu Mỹ có tham gia các cuộc tấn công của Israel vào Iran hay không, đồng thời nói thêm rằng sự kiên nhẫn của ông "đã cạn kiệt" với Tehran.
"Tôi có thể làm điều đó, tôi có thể không làm điều đó. Ý tôi là, không ai biết tôi sẽ làm gì", ông nói với các phóng viên.
Israel có thể đã đạt được sự thống trị trên bầu trời của Iran nhưng cơ sở hạt nhân Fordo (một số nguồn tin gọi là Fordow) – nằm dưới lòng đất còn sâu hơn so với đường hầm eo biển Manche nối liền Anh và Pháp - vẫn nằm ngoài tầm với của vũ khí Israel.
Hình ảnh vệ tinh về cơ sở làm giàu uranium Fordo của Iran vào năm 2024.
Chỉ có Mỹ được coi là có một quả bom đủ lớn để phá hủy Fordo.
Cơ sở làm giàu Fordo là gì?
Nằm cách thủ đô Tehran khoảng 96km về phía nam, cơ sở làm giàu uranium tại Fordo nằm ở một vùng núi gần thành phố Qom.
Khu phức hợp tại Fordo ban đầu là một loạt các đường hầm được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo tinh nhuệ của đất nước sử dụng, nhưng Iran đã thừa nhận sự tồn tại của nhà máy làm giàu vào năm 2009 sau khi các cơ quan tình báo phương Tây tiết lộ.
Cơ sở ngầm này được cho là bao gồm hai đường hầm chính chứa các máy ly tâm được sử dụng để làm giàu uranium, cũng như một mạng lưới các đường hầm nhỏ hơn.
Fordo có phải là bất khả xâm phạm không?
Nhà máy Fordo đặt ra một thách thức độc đáo đối với quân đội Israel vì độ sâu của các cơ sở ngầm.
Để gây ra bất kỳ thiệt hại có ý nghĩa nào cho địa điểm này, Israel sẽ cần phải có những loại bom "phá boongke" có khả năng xuyên sâu vào lòng đất.
Israel được cho là có những vũ khí như vậy nhưng chúng chỉ có thể hoạt động ở độ sâu dưới 10m. Tuy nhiên, Mỹ có một quả bom có thể thực hiện được nhiệm vụ này: Bom xuyên phá vũ khí hạng nặng GBU-57 (MOP) nặng hơn 13.600 kg.
Hình ảnh vệ tinh cơ sở làm giàu uranium Fordo của Iran chụp vào ngày 14/6 cho thấy chưa bị thiệt hại nào đáng kể sau các đợt không kích của Israel.
Theo các nhà phân tích tại Janes, một công ty tình báo quốc phòng, lớp vỏ và trọng lượng nặng của MOP cho phép nó xuyên qua khoảng 18m bê tông hoặc 61m đất trước khi phát nổ.
Nhưng ngay cả một cuộc tấn công bằng MOP cũng không đảm bảo phá hủy được địa điểm Fordo vì người ta cho rằng các đường hầm nằm sâu 80-90m dưới bề mặt.
Nơi này sâu hơn nhiều so với địa điểm làm giàu uranium ngầm khác của Iran tại Natanz, nơi mà các nhà phân tích tin rằng nằm sâu khoảng 20m dưới bề mặt. Israel đã nhắm mục tiêu vào cơ sở Natanz và các chuyên gia tin rằng hiện tại nó đã "bị hư hại nghiêm trọng nếu không muốn nói là bị phá hủy hoàn toàn".
Phó Đô đốc Mark Mellett, cựu chỉ huy Lực lượng Phòng vệ Ireland, nói với hãng tin BBC rằng khả năng những "bom phá boongke" này có thể phá hủy một địa điểm như Fordo sẽ phụ thuộc vào mức độ gia cố của các đường hầm ngầm.
Bom phá boongke nặng 13,6 tấn của Mỹ
“[Iran] sẽ biết thông số kỹ thuật của loại vũ khí này. Họ sẽ biết những gì họ cần để thử và chống chịu từ loại vũ khí này. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là, [các cơ sở Fordo] có nằm ngoài tầm với của vũ khí đó không?”
Một dấu hiệu cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị sử dụng MOP vào các mục tiêu ở Iran là việc triển khai máy bay ném bom tàng hình B-2 đến Diego Garcia, một căn cứ không quân cách Iran 3.700 km nhưng nằm trong phạm vi hoạt động của B-2.
Mỹ chuyển 6 máy bay ném bom tàng hình B-2 đến Diego Garcia, một căn cứ không quân cách Iran 3.700 km
B-2 là máy bay ném bom duy nhất của Mỹ có khả năng mang bom MOP dài 6,2m.
Sáu máy bay ném bom B-2 đã được chụp ảnh tại căn cứ ở Diego Garcia vào đầu tháng 4, nhưng không rõ liệu có máy bay nào vẫn đồn trú ở đó hay không vì chúng không xuất hiện trong các hình ảnh vệ tinh gần đây về địa điểm này.
Thống chế Không quân Greg Bagwell - cựu phó chỉ huy tác chiến của Không quân Hoàng gia Anh - nói với BBC rằng Mỹ có thể duy trì các nhiệm vụ B-2 di chuyển từ Diego Garcia hiệu quả hơn nhiều so với việc để các máy bay hoạt động từ các căn cứ ở Mỹ.
Nhưng ông nói thêm: "Những gì chúng ta đang nói ở đây không phải là một hoạt động kéo dài chống lại các boongke. Có thể chỉ cần một hoặc hai trong số những vũ khí chuyên dụng này để tạo ra sự đột phá mà bạn đang tìm kiếm."
Liệu Mỹ có tham gia không?
Mặc dù Mỹ đã giúp bắn hạ các tên lửa của Iran được gửi đến Israel để trả đũa, nhưng họ chưa trực tiếp tham gia vào bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran.
Nhưng phân tích của BBC cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị cho một vai trò rộng hơn trong cuộc xung đột. Trong vài ngày qua, 30 máy bay quân sự của Mỹ đã được chuyển từ các căn cứ ở Mỹ đến Châu Âu. Nhiều trong số chúng là máy bay tiếp nhiên liệu trên không KC-135 được sử dụng để tiếp nhiên liệu cho máy bay phản lực chiến đấu và máy bay ném bom.
Justin Bronk, một nhà phân tích cấp cao của Viện nghiên cứu Royal United Services, cho biết các đợt triển khai này "gợi ý rất nhiều" rằng Mỹ đang đưa ra các kế hoạch dự phòng để "hỗ trợ các hoạt động chiến đấu chuyên sâu" trong khu vực trong những tuần tới.
Phát biểu tại Nhà Trắng vào ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông vẫn đang cân nhắc liệu Mỹ có tham gia các cuộc tấn công của Israel vào Iran hay không, đồng thời nói thêm rằng sự kiên nhẫn của ông "đã cạn kiệt" với Tehran.
"Tôi có thể làm điều đó, tôi có thể không làm điều đó. Ý tôi là, không ai biết tôi sẽ làm gì", ông nói với các phóng viên.
