Chip Mỹ đe dọa an ninh quốc gia hay chỉ là cái cớ để Trung Quốc quyết liệt thúc đẩy chip nội địa?

[NhatDuy]

Vào ngày 31/7, Cục Quản lý Không gian mạng Bắc Kinh (CAC) đã tổ chức một cuộc họp khẩn cấp về chip điện toán H20 của Nvidia. Dựa trên Luật An ninh mạng, Luật Bảo mật Dữ liệu và Luật Bảo vệ Thông tin Cá nhân, CAC đã yêu cầu Nvidia cung cấp bằng chứng kỹ thuật về khả năng theo dõi, định vị và tắt máy từ xa tiềm ẩn của H20. Thông tin này đã gây chấn động cộng đồng công nghệ toàn cầu.

Ngay từ khi ra mắt, chip Nvidia H20 đã bị coi là sản phẩm "biến dạng", vì chỉ dành riêng cho thị trường Trung Quốc nhằm lách lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Hiệu năng chỉ đạt 15% so với chip chủ lực, nhưng dự kiến mang lại 80% doanh thu của Nvidia tại Trung Quốc năm 2024, tương đương 12 đến 15 tỷ USD (khoảng 300.000 – 375.000 tỷ VNĐ).

Vào tháng 4, Mỹ bất ngờ cấm bán H20 với lý do an ninh quốc gia, khiến Nvidia mất 13,5 tỷ USD (khoảng 337.500 tỷ VNĐ) trong quý II. Ba tháng sau, lệnh cấm được dỡ bỏ và CEO Jensen Huang đến Trung Quốc, tuyên bố trở lại thị trường. Tuy nhiên, Bộ trưởng Thương mại Mỹ nhấn mạnh mục tiêu là khiến doanh nghiệp Trung Quốc phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.

Đạo luật An ninh Chip, do Nghị sĩ Bill Foster khởi xướng, yêu cầu chip xuất khẩu phải có bộ điều khiển kỹ thuật số với khả năng theo dõi vị trí và ngắt kết nối từ xa. Các chuyên gia AI Mỹ xác nhận Nvidia đã hoàn thiện công nghệ này. Theo giới an ninh mạng, đây chẳng khác nào đặt một quả bom điều khiển từ xa trong các hạ tầng thiết yếu như điện lưới và viễn thông, có thể bị kích hoạt qua bản cập nhật firmware để đánh cắp dữ liệu hoặc vô hiệu hóa hệ thống.

Reuters đưa tin ngày 14/8 rằng, đầu tháng 8, CAC và Bộ Công nghiệp – Công nghệ Thông tin đã chất vấn các tập đoàn công nghệ Trung Quốc: tại sao tiếp tục mua chip Mỹ khi chip trong nước đã vượt trội hơn H20 về hiệu năng. Ngày 12 tháng 8, Trump cũng công khai thừa nhận Trung Quốc đã sở hữu chip tương đương chip Mỹ.

Trung Quốc thúc đẩy tự chủ chip trong nước​

Chính sách của Bắc Kinh yêu cầu đến năm 2025, chip nội địa phải chiếm 30% năng lượng trung tâm dữ liệu, đồng thời tương thích với hơn 160 mẫu máy AI. Tuy nhiên, nhiều công ty lo ngại vì hệ sinh thái Nvidia đã xây dựng hơn 10 năm, việc chuyển đổi sang chip nội địa cần tái cấu trúc mã nguồn. Đây chính là chiến lược Mỹ dùng để duy trì vị thế công nghệ thông qua hệ sinh thái.

Ngày 14 tháng 8, tờ Economic Daily nhấn mạnh sự dao động chính sách của Mỹ là biến số lớn nhất, cải cách phải được tiến hành ngay để mở không gian cho cuộc cạnh tranh thương mại toàn cầu. Trung Quốc hiện đi theo ba bước: buộc Nvidia công khai mã nguồn firmware, phát triển công nghệ lớp tương thích để giảm chi phí chuyển đổi sang chip nội địa, và thúc đẩy Liên minh Năng lực Điện toán Trung Quốc nhằm thay thế 30% chip nhập khẩu trong ba năm.

Tuy nhiên, Nvidia rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: công bố mã lõi có thể vi phạm luật Mỹ. Các tuyên bố "không có cửa hậu" của Nvidia bị báo chí trung ương chỉ trích mạnh mẽ, vì khả năng kỹ thuật đã quá rõ ràng.

Hiện hàng triệu chip H20 vẫn nằm trong kho, trở thành dấu chấm hỏi cho chiến lược của Jensen Huang khi ba tháng trước cam kết phục vụ toàn diện thị trường Trung Quốc. Câu hỏi "Tại sao phải mua chip Mỹ khi có chip nội địa?" vừa là phép thử niềm tin của doanh nghiệp, vừa khẳng định chiến lược chủ quyền công nghệ của Trung Quốc.

Trong bối cảnh cạnh tranh siêu cường, chip không còn chỉ là công cụ tính toán mà là biên giới chủ quyền số. Rõ ràng chỉ khi dám thay đổi mạnh mẽ và độc lập công nghệ, Trung Quốc mới thoát khỏi sự kiểm soát của Mỹ và xây dựng an ninh số tự chủ.