Các lãnh đạo trao nhau nụ hôn thoạt nhìn gây hiểu lầm nhưng mang ý nghĩa sâu sắc

[Tháp rơi tự do]

Trong lịch sử thế kỷ 20, đặc biệt là thời kỳ Chiến tranh Lạnh, có một cử chỉ chào hỏi đặc biệt giữa các lãnh đạo các nước xã hội chủ nghĩa: nụ hôn anh em xã hội chủ nghĩa (socialist fraternal kiss). Đây không phải là một nụ hôn lãng mạn, mà là nghi thức trang trọng bao gồm ôm nhau kèm theo ba nụ hôn xen kẽ trên má (hoặc hiếm hoi hơn, trên miệng nếu mối quan hệ đặc biệt thân thiết). Cử chỉ này tượng trưng cho tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia theo chủ nghĩa cộng sản.

Nguồn gốc và ý nghĩa lịch sử​

Nụ hôn anh em bắt nguồn từ truyền thống hôn má châu Âu – một cách chào hỏi giữa người thân hoặc bạn bè thân thiết – và đặc biệt liên quan đến nghi thức hôn hòa bình trong Chính thống giáo Đông phương. Ở Đế quốc Nga, cử chỉ này từng được sử dụng giữa binh lính và sĩ quan, như trong bức ảnh năm 1916 chụp Sa hoàng Nicholas II hôn một người lính.

Sau Thế chiến II, khi chủ nghĩa cộng sản lan rộng, Liên Xô không còn là quốc gia cộng sản duy nhất. Nụ hôn anh em trở thành nghi thức chuẩn mực giữa các lãnh đạo khối xã hội chủ nghĩa, thể hiện sự đoàn kết "anh em" giữa các dân tộc. Nó còn được áp dụng với các lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc ở Thế giới Thứ ba, như PLO hay ANC Nam Phi.

Ở châu Á, do không có truyền thống hôn má, các lãnh đạo thường thay bằng "cái ôm anh em xã hội chủ nghĩa" – ba cái ôm sâu mà không hôn. Các lãnh đạo châu Á có thể chấp nhận hôn từ phía châu Âu hoặc Cuba, nhưng bản thân họ thường tránh hôn lại.

Bức ảnh lịch sử nổi tiếng nhất: Leonid Brezhnev (Liên Xô) và Erich Honecker (Đông Đức) trao nụ hôn anh em năm 1979.​

Những ví dụ nổi bật​

Một trong những khoảnh khắc nổi tiếng nhất là nụ hôn giữa Tổng Bí thư Leonid Brezhnev và Chủ tịch Erich Honecker nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập Đông Đức năm 1979. Bức ảnh này sau đó được nhiếp ảnh gia Pháp Régis Bossu chụp lại và trở thành biểu tượng.

Các ví dụ khác:

• Walter Ulbricht và Brezhnev năm 1967.
• Mikhail Gorbachev và Nicolae Ceaușescu năm 1987.
• Nikita Khrushchev cố gắng ôm Mao Trạch Đông năm 1959 nhưng bị từ chối (dấu hiệu của rạn nứt Trung-Xô).

Các nhà nghiên cứu Kremlin học (Kremlinology) thường phân tích xem có trao nụ hôn/ôm hay không để đánh giá mức độ quan hệ giữa các nước. Việc thiếu cử chỉ này thường báo hiệu căng thẳng ngoại giao.

Biểu tượng bất tử trên Bức tường Berlin​

Bức ảnh Brezhnev-Honecker được họa sĩ Dmitri Vrubel vẽ lại dưới dạng graffiti trên Bức tường Berlin với tên gọi "My God, Help Me to Survive This Deadly Love" (Chúa ơi, hãy giúp con sống sót qua tình yêu chết người này). Tác phẩm này nằm trên East Side Gallery – phần tường còn lại dài nhất – và trở thành một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất về thời kỳ Chiến tranh Lạnh, kết hợp giữa chính trị và nghệ thuật đường phố.

Bức tranh tường nổi tiếng trên East Side Gallery, Berlin.​

Sự suy tàn của nghi thức​

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc và nhiều nước xã hội chủ nghĩa cải tổ hoặc tan rã, nụ hôn anh em dần biến mất. Ngay cả sau khi quan hệ Trung-Xô bình thường hóa năm 1989, phía Trung Quốc vẫn kiên quyết "bắt tay, không ôm" để nhấn mạnh rằng quan hệ mới không quay về thời kỳ trước rạn nứt.

Ngày nay, nụ hôn anh em xã hội chủ nghĩa chỉ còn là ký ức lịch sử – một biểu tượng vừa trang nghiêm vừa hài hước (hoặc kỳ quặc) của thời đại mà tình đồng chí được thể hiện theo cách rất... trực tiếp. Nó nhắc nhở chúng ta về một giai đoạn thế giới bị chia cắt bởi ý thức hệ, nơi mà ngay cả cử chỉ chào hỏi cũng mang nặng màu sắc chính trị.