AI đang bí mật tạo ra ngôn ngữ riêng?

[Nguyễn Hoàng]

Một hệ thống AI đã học cách phát triển ngôn ngữ với cấu trúc tương tự như ngôn ngữ con người. Giống như cách chúng ta học từ các thế hệ trước, các mô hình AI cũng trở nên tốt hơn khi tận dụng kiến thức từ “đàn anh” – các phiên bản trước đó.

Nghiên cứu do Đại học Công nghệ Chalmers và Đại học Gothenburg (Thụy Điển) thực hiện đã làm rõ cơ chế phía sau việc hình thành ngôn ngữ và mở ra hướng phát triển mới cho trí tuệ nhân tạo trong tương lai.

Các mô hình ngôn ngữ AI như ChatGPT ngày càng tiến bộ trong việc bắt chước ngôn ngữ con người và đã trở thành công cụ mạnh mẽ để tạo ra văn bản. Đồng thời, quá trình này còn giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về cách ngôn ngữ của con người hình thành và phát triển.

Ngôn ngữ luôn hướng tới sự hiệu quả​

Theo một lý thuyết quan trọng trong khoa học nhận thức, mọi ngôn ngữ đều được sinh ra từ nhu cầu giao tiếp hiệu quả. Tuy nhiên, để sử dụng được, ngôn ngữ cũng phải đơn giản, dễ học và dễ nhớ. Ngôn ngữ cần đủ thông tin nhưng cũng không nên quá phức tạp.

Ví dụ điển hình là các ngôn ngữ ở vùng lạnh thường có nhiều từ chỉ tuyết và băng hơn so với những nơi có khí hậu nóng. Lý thuyết này cho rằng các ngôn ngữ khác nhau sẽ chọn cách cân bằng riêng giữa tính thông tin và sự đơn giản, tùy thuộc vào nhu cầu giao tiếp của cộng đồng.

Để kiểm chứng, các nhà nghiên cứu đã tạo ra các “tác nhân” AI chơi trò chơi giao tiếp. Mỗi tác nhân được hiển thị một màu sắc cùng một danh sách ký hiệu ban đầu không mang ý nghĩa. Qua giao tiếp, các ký hiệu dần được gán với màu sắc cụ thể để truyền đạt lại cho nhau.

Khi AI học từ phần thưởng và trao đổi thế hệ​

Một tác nhân AI sẽ gửi một ký hiệu để biểu thị một màu, tác nhân kia đoán lại màu tương ứng. Nếu đoán đúng, cả hai nhận phần thưởng. Càng gần đến việc hiểu nhau về màu sắc, điểm số càng cao.

Ở bước tiếp theo, các tác nhân “già” bị thay thế bởi thế hệ mới. Những AI mới được tiếp cận với kết quả giao tiếp của thế hệ cũ, sau đó tiếp tục chơi trò chơi như cũ. Qua nhiều vòng lặp, các tác nhân tạo ra hệ thống đặt tên màu giống với cách con người mô tả màu sắc – dù chúng chưa từng tiếp xúc với ngôn ngữ con người.

Kết quả cho thấy, khả năng học tập và giao tiếp giữa các thế hệ – dù là người hay máy – đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ngôn ngữ. Nghiên cứu này có thể mở ra nhiều hướng tiếp cận mới cho ngôn ngữ học, trí tuệ nhân tạo và khoa học máy tính.

Nghiên cứu “Sự tiến hóa văn hóa thông qua quá trình học tập và giao tiếp lặp đi lặp lại giải thích các hệ thống đặt tên màu sắc hiệu quả” đã được công bố trên Tạp chí Tiến hóa Ngôn ngữ. (digitaljournal)