AI có đang bóp nghẹt ngành báo chí? Và báo chí còn kịp thoát hiểm?

[Nhung Phan]

Một thay đổi lớn đang âm thầm diễn ra: bạn hỏi một câu, chatbot trả lời ngay. Nhưng câu trả lời đó đến từ đâu? Từ các bài báo, sách vở, nghiên cứu – phần lớn được viết ra bởi các nhà báo, nhà xuất bản, mà không hề có ai hỏi xin phép họ trước.

Google AI Overviews, công cụ hiển thị tóm tắt ngay đầu trang tìm kiếm, được cho là đã làm giảm tới 34% lượng truy cập vào các trang tin tức. Tức là độc giả không cần bấm vào bài viết nữa, vì AI đã kể lại giùm. Không chỉ Google, mà các chatbot như ChatGPT, Claude, Perplexity... cũng đang trở thành "trạm trung chuyển thông tin", khiến người viết gốc mất cả độc giả, doanh thu quảng cáo và lượt đăng ký.

Chưa hết, các hãng tin như Business Insider hay Daily Dot đã phải sa thải hàng loạt vì lưu lượng truy cập lao dốc. Câu chuyện không chỉ là mất lượt xem, mà là mất luôn mô hình kinh doanh.

Các hãng tin đang bị AI "chơi trên cơ" như thế nào?​

Ở bàn đàm phán, các công ty AI đang có lợi thế lớn. Họ đã dùng dữ liệu miễn phí từ trước, giờ nếu nhà xuất bản không đồng ý thì… vẫn bị quét dữ liệu như thường. Hệ thống chặn như robots.txt dễ dàng bị vượt qua, còn các công ty AI thì giữ kín cách huấn luyện mô hình, nên nhà xuất bản gần như không thể biết bài viết của mình có bị "xài chùa" hay không.

Một số nhà xuất bản chọn cách kiện. Ít nhất 12 vụ đang được tiến hành, liên quan tới hơn 20 công ty. Nhưng pháp lý thường đến chậm, có khi chưa kịp xử lý xong thì nhiều tờ báo đã không còn tồn tại.

Một số khác chấp nhận ký thỏa thuận cấp phép. Nhưng giá trị lại thấp đến mức khó tin, có trường hợp chỉ vài trăm đô mỗi cuốn sách. Thậm chí, nhiều thỏa thuận không rõ ràng là "bản quyền", mà được gọi chung chung là "hợp tác" để tránh rắc rối pháp lý.

Có còn lối thoát nào cho báo chí?​

Các ông lớn AI như OpenAI hay Google đều hứa hẹn về một tương lai có "chế độ thanh toán nhỏ" cho người sáng tạo. Nhưng hiện tại, mô hình vẫn là: dùng nội dung mà không cần trả tiền.

Một số nhà báo đã tìm cách chuyển sang nền kinh tế sáng tạo, làm Substack, YouTube, TikTok. Nhưng những thể loại như báo điều tra, phân tích chuyên sâu thì vẫn cần đội ngũ, ngân sách và thời gian, điều mà mô hình cá nhân khó thay thế.

Nguy hiểm ở chỗ: nếu báo chí sụp đổ, AI cũng mất nguồn nuôi sống. Nhưng có vẻ các ông lớn công nghệ không nghĩ vậy. Họ tin rằng mình có thể thay thế cả báo chí bằng chính AI, giống như Uber từng đè bẹp ngành taxi để rồi kiểm soát tài xế bằng thuật toán.

Đặt lại câu hỏi: Nếu báo chí chết, ai sẽ trả giá?

Có thể chính là chúng ta, những người cần tin tức chất lượng, điều tra tử tế, và các nguồn thông tin đáng tin cậy. Không phải mọi thứ AI trả lời đều đúng, và khi không còn báo chí, AI sẽ "học" từ đâu?

Thế nên, đây không còn là chuyện nội bộ ngành báo. Nó là câu hỏi cho xã hội: Chúng ta có sẵn sàng trả tiền cho tri thức tử tế? Hay sẽ để nó biến mất trong im lặng?

Nguồn bài viết: https://songai.vn/posts/ai-dang-nghien-nat-nganh-bao-chi-nguy-co-diet-vong-toan-nganh-truyen-thong