Phạm Thanh Bình
Writer
Bản đồ luồng năng lượng đi từ Vịnh Ba Tư và Vịnh Aden ở Trung Đông:
Kênh đào Panama
Venezuela
Eo biển Hormuz
Iran
Eo biển Malacca
Indonesia
Biển Đông
Eo biển Đài Loan
Hôm qua, giờ Mỹ, tại Lầu Năm Góc, Ngoại trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth đã tiếp người đồng cấp Indonesia, khi các quan chức Hoa Kỳ đang tìm cách đảm bảo chữ ký của ông trên một thỏa thuận cho phép Hoa Kỳ được phép hoàn toàn cho máy bay quân sự của mình bay qua không phận Indonesia.
Theo các báo cáo, đây là Thư Ý định (Letter of Intent) cho phép máy bay quân sự Mỹ bay qua không phận Indonesia chỉ bằng thông báo trước, thay vì phải xin phép từng trường hợp riêng lẻ. Phạm vi bao gồm:
- Hoạt động khẩn cấp (contingency operations).
- Phản ứng khủng hoảng (crisis response).
- Tập trận chung đã thỏa thuận.
Với Mỹ, nếu đạt được thỏa thuận sẽ giúp tăng đáng kể khả năng cơ động và triển khai nhanh lực lượng ở khu vực. Indonesia nằm ngay trên Eo Malacca (lối đi chiến lược nối Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương) và gần Biển Đông, nên đường bay qua Indonesia sẽ rút ngắn thời gian bay từ căn cứ Mỹ (hoặc Úc) đến các điểm nóng, giúp Mỹ linh hoạt hơn trong giám sát, tuần tra và hỗ trợ đồng minh mà không phải đi đường vòng dài.
Với Indonesia, đây là bước chuyển dịch rõ nét trong chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto – từ nguyên tắc “bebas aktif” (độc lập, tự do, không liên kết) sang đa liên kết (multi-alignment) thực tế hơn với Mỹ. Indonesia được lợi về hợp tác quốc phòng, răn đe và hiện đại hóa quân sự, nhưng cũng đối mặt rủi ro nội bộ (phản ứng mạnh từ dư luận về chủ quyền và truyền thống không liên kết).
Với Trung Quốc, chắc chắn họ sẽ coi thỏa thuận này là một bước tiến nghiêm trọng trong chiến lược “bao vây” của Mỹ ở khu vực, dù Indonesia không cho phép Mỹ xây căn cứ vĩnh viễn.
Cụ thể, máy bay Mỹ (có thể là máy bay do thám, ném bom hoặc tiêm kích) có thể bay qua Indonesia dễ dàng hơn, rút ngắn thời gian đến các khu vực tranh chấp. Điều này làm suy giảm lợi thế của Trung Quốc trong việc kiểm soát không phận và biển gần bờ biển phía nam của họ.
Điểm quan trọng khác nữa là khoảng 70% dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua Eo Malacca. Nếu Mỹ kiểm soát tốt hơn không phận Indonesia, họ có thể giám sát chặt chẽ hơn hoạt động tàu bè và tàu ngầm Trung Quốc, thậm chí tạo áp lực trong kịch bản khủng hoảng (dù chưa phải phong tỏa). Nhiều phân tích gọi đây là một phần của “mạng lưới chốt chặn” Mỹ đang xây dựng.
Đây là tín hiệu rõ ràng rằng Mỹ đang siết chặt mạng lưới đồng minh và đối tác ở Đông Nam Á (cùng với Philippines, Australia, Nhật Bản…). Trung Quốc sẽ phải điều chỉnh chiến lược, có thể đẩy mạnh “ngoại giao con thoi” hoặc đầu tư thêm để giữ ảnh hưởng ở Indonesia và ASEAN.